Кэнжэ къуажэм дэт «Пять колец» спорт академием тхэквондом зыщыхуезыгъасэу щыIэ ди щIалэр къэсшэжыну сыкIуауэ, топджэгу губгъуэмкIэ занщIэу сунэтIат, сабий джэгухэм сахэплъэну. Тренировкэр иухыным иджыри зэман иIэт.
Стадионым сихьа къудейуэ, къэслъэгъуащ бэнэкIэ Iэмалхэр зрагъэщIэу топджэгу губгъуэм и адрей лъэныкъуэм щIалитI иту. Жыжьэу зэрыслъэгъуамкIэ, зыр фIыуэ нэхъ балигът, адрейр щIалэ танэ цIыкIут. Си гугъащ, тренерыр и гъэсэнхэм ящыщ зым щхьэхуэу дэлажьэу, щэху гуэрхэр иригъэлъагъуу. Сытми, а тIум я зэныкъуэкъум сеплъын мурадкIэ нэхъ гъунэгъу захуэсщIри, щIалэ балигъыр Олимп джэгухэм я чемпион Хъущт Аслъэнбэчу къыщIэкIащ, мыдрей ныбжьыщIэр хэтми сщIэртэкъым.
«Сыту и насып мы щIалэ цIыкIум, апхуэдэ спортсмен цIэрыIуэ къыдэлажьэу, бэнэкIэм и щэхухэр иригъэлъагъуу, еущиеу», жысIэу сегупсысащ. СфIэхьэлэмэту адэкIи сакIэлъыплъащ, а тIум я «лэжьыгъэр» и кIэм нэсыху. ИужькIэ, Аслъэнбэч сыбгъэдыхьэри (апхуэдэ Iэмал зыIэщIэбгъэкI хъурэт!), упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэзгъэзащ. Пэжыр жыпIэмэ, иужь дыдэу абы сыщепсэлъар Пекин къыщикIыжам щыгъуэщ.
- Аслъэнбэч, хэт хъуну зи кIэныр мыпхуэдизу къикIа, гугъу узыдехь щIалэ цIыкIур? СфIэхьэлэмэту сыныфкIэлъыплъащ…
- Япэрауэ, сэлам узох. Си гуапэщ дызэрызэрихьэлIар, куэд щIауэ дызэрылъэгъуатэкъым. МыдэкIэ, иджыпсту си гъусар си щIалэращ. СыщыхущIыхьэм, си Iуэху сыщыхуэкIуэм деж сыдэлажьэу аращ. Ауэ езыр сэ сызыгъэса Къардэн Андзор деж макIуэ. Нобэ, бэрэжьей махуэр, къыщажыхь, хьэмэмым щыкIуэти, загъэса иужькIэ, ар къэзгъэсэбэпри, тIэкIу сыдэIэпыкъуащ. Иджы зыгъэпскIыпIэм жащ.
- Куэдрэ зэман къыпхуэгъуэтрэ мыпхуэдэу уи щIалэм удэлэжьэну?
- Ди жагъуэ зэрыхъущи, куэдрэ къысхуихуэркъым, ауэ Iэмал сыщиIэкIэ, зыхущIэзгъэхьэну, зэрыхъукIэ сыдэлэжьэну яужь ситщ. Тхьэмахуэм тIэу-щэ, хъууэ щытмэ.
- Уэ езыми уи щхьэм зэман гуэрхэр хухэпхыфрэ спорт и лъэныкъуэкIэ?
- Пщэдджыжь къэс сыхьэтитI спортым хухызох. Зэманыр къызомэщIэкI, лэжьыгъэр куэдщ, щIэх-щIэхыу сежьэн хуей мэхъу, ауэ дэнэ щIыпIэ, дэнэ къалэ сымыкIуами, си хьэпшыпхэр зэрылъ сумкэр сыт щыгъуи сIыгъщи, зэи блэзгъэкIыркъым си Iэпкълъэпкъым зезгъэукъуэдииныр. Иджы, Алыхьым и фIыщIэкIэ, дэтхэнэ зы хьэщIэщми яIэ хъуащ тренировкэхэр, зыщыбгъасэ хъун щIыпIэхэри, си Iуэхур нэхъ тыншщ абыкIэ.
- Аслъэнбэч, уэ иджыпсту уи лэжьыгъэр сыт нэхъ зытеухуар?
- Губгъуэ тIэкIу зызолъафэ (мэдыхьэшх), абы нэмыщI, Май къалэм дэт «Севкаврентген» заводым и унафэщIым и къуэдзэу сыщыIэщ. Сепхауи сыщыткъым, ауэ лэжьыгъэ IуэхукIэ тIэкIу къэскIухьын хуей мэхъу. Куэдрэ гъуэгу сытетщ, кIэщIу жыпIэмэ…
- СыщIыщIэупщIэр уи лэжьыгъэр зыгуэркIэ спортым епхауэ пIэрэ, жызоIэри аращ.
- Хьэуэ, спортым сэ сызэрепхар си тренер Къардэн Андзоррэ сэрэ Налшык къалэм и шыгъэжапIэм деж къыщызэдгъэпэщауэ «Гладиатор» спорт клуб зэрыщыдгъэлажьэмкIэщ. Андзоррэ ди гъусэу банэу щыта Щокъарэ Мурат махуэ къэс абы щIэтщ. Сэ абыхэм тхьэмахуэм тIэу-щэ е зэ, зэрыхъукIэ, сакъыхыхьэу аращ. Зыгуэрым ижыIауи, сабгъурыту сакъыдоIэпыкъу.
- Олимп джэгухэр куэдрэ уигу къэбгъэкIыжрэ?
- Зэзэмызэххэ, си ныбжьэгъу щIалэхэм, «деплъыжат, дигу укъэкIат», жаIэурэ пычыгъуэ-пычыгъуэу къысхурадзыхыжаIамэ, абыхэм соплъыж. Ауэ, абы фIэкIа нэгъуэщI Iуэху симыIэу, сыбгъэдэтIысхьауэ сщIэжыркъым.
- Аслъэнбэч, уи спорт гъащIэм хэт нэхъ спортсмен лъэщ дыдэу уигу къинэжауэ узэбэнар?
- Уей, спортсменыфI куэдым себэнам сэ, ауэ, къапщтэмэ, нэхъри нэхъ ерыщыж секIуауэ зыщIэзгъэсам щхьэусыгъуэ хуэхъуар Олимп джэгухэр тIэу къэзыхьа, дуней псом щэнейрэ щытекIуа, Европэм енейрэ и чемпион хъуа тырку щIалэ Ерликае Хьэмзащ. Спортсмен бэлыхь гуэрт ар. Мэзкуу дыщыIэу себэнат сэ абыи, зэрыжаIэу, къызищIэр къызгурымыIуэу, къыстемыкIуатэм, апхуэдизкIэ лъэщти.
Абы иужькIэщ «бгырыпх зэгъэдзэкIа» жыхуаIэ Iэмалым сэ зыщезгъэсар. Апхуэдэ приемкIэ сидзауэ щытащ абы. СыкъызэриIэтыр къызгурымыIуэу, есщIэнур къысхуэмыщIэу, тIэу сыкъиIэтщ, сыкъытридзэри, къыстекIуащ. Арати, абы иужькIэ, сыкъызэрыкIуэжу, абы ищIам сеплъыжри, ар зэзгъэщIащ. ИужькIэ, сэри а бэнэкIэ Iэмалыр къэзгъэсэбэпын щIэздзэри, абыкIэщ къызэрысхьар Олимп джэгухэр.
- Нэхъ лъэщ дыдэу къыппэщIэхуа бэнакIуэм и сэбэпи къокIыжащ…
- Пэжщ (мэдыхьэшх).
- АтIэ, зэIущIэ нэхъ гугъу дыдэу къэплъытэу, ущытекIуэнкIэ уи гугъэхэр хэпхыжауэ, икIэм, уи насып кърихьэкIыжу, ущытекIуэжа щыIэ?
- Апхуэди къысхуихуащ. Испанием щекIуэкI зэхьэзэхуэм сыщыIэу, зы прием гъэщIэгъуэн гуэр сщIыщ, абы сыщIэзэрыхьыжри, си пщэр апхуэдизкIэ быду иубыдат си хьэрхуэрэгъуми, си нэхэр щыункIыфIыкIат. Сэ и гущIыIум сыщыIэ хуэдэуи щытт, езыр щысу, атIэми, ситхьэлэу хъуат. Мыр, сыкъэмэхыу къыстекIуэ нэхърэ нэхъыфIщ, жыхуэсIэу, зыщхьэпрыздзщ, баллитI абы къезгъэхьри, сыкъэтэджыжащ. Ауэ икIэм сэ сытекIуэжащ.
- Аслъэнбэч, иджыпсту къэралым къращIылIа дэкъузэныгъэхэм я зэранкIэ дунейпсо утыкухэм зыкъыщагъэлъэгъуэну хуимыту ди спортсменхэм къызэрыпаубыдар дауэ къыпщыхъурэ?
- Си жагъуэщ икIи си гум щIохьэ ар. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, зи гъащIэр спортым езыта, зи зэманри, зи узыншагъэри абы тезыгъэкIуада, апхуэдиз гугъуехьхэм хэта щIалэгъуалэм фэ дунейпсо зэпеуэхэм фыкъэкIуэнукъым, къажепIэныр тэмэмкъым.
Ижь-ижьыж лъандэрэ спортымрэ политикэмрэ Iуэху лъэпкъ зэхуамыIэу щытащ. Иджы мы къэралым къращIэнур ящIэртэкъым, къыпэлъэщхэртэкъыми, политикэм спортыр хапщащ. Абы и зэранкIи, ди жагъуэ зэрыхъущи, щIалэгъуалэр зэхьэзэхуэшхуэхэм къыхадза хъуащ.
Пэжщ, икъукIэ ди жагъуэ мэхъу ар, ауэ Алыхьым жиIэмэ, Iуэхур зэтеувэжынщ. Мис, зыгуэрхэри кIуащ зэхьэзэхуэм, нэгъуэщI къэралхэм я щIыхьхэр яхъумэу, дыщэ медалхэри къахьащ, ауэ ди къэралым ахэр къыхуахьауэ щытамэ, ар нэхъ ди гуапэ хъунут. Ауэ, дапхуэдэу щымытами, дапхуэдэ къэралым я цIэкIэ зыкъамыгъэлъагъуэми, а щIалэхэр дыдейщ, зыгъасэхэри дыдейщ, нэгъуэщI къэралым и пщIэр яIэтащ, жумыIэмэ.
Мыпхуэдэу Iуэхур куэдрэ екIуэкIыу щытмэ, щIалэгъуалэм спортыр Iэпэдэгъэлэл ящIынкIэ шынагъуэ щыIэщ. Ахэр уэрамым къыдэзырыхьмэ, зэман лей яIэ хъумэ, мыхъумыщIагъэ куэд я щхьэ къэкIынкIэ зыхуэIуа щыIэкъым. Гуп мыхъумыщIэхэм яхэзэрыхьынри хэлъщ. Езыхэр щIалэ узыншэхэмэ, лъэрызехьэхэмэ, зыщIыпIэхэм хэпшэну куэдрэкъым. Мис аращ дызыгъэгузавэр. ТIэщIэкIынкIэ шынагъуэщ.
Адэ-анэхэри гузэвэнкIэ хъунущ, спортым пщIэ иIэжкъым, нэгъуэщI Iуэху зефхуэ, феджэ, фылажьэ, жаIэу. Пэжу сыкъывгурыIуэну сыхуейщ: Япэ игъэщын хуейр еджэнырщ, абы къыдэкIуэу спортым зыхуагъэсэнырщ нэхъ тэмэмыр, ауэ ар IэщIыб ящIыпэмэ, жысIэу сыгузавэу аращ.
- БэнэкIэ спортымкIэ ди Iуэхур дауэ щыт нобэ?
- Хъарзынэу къызолъытэ. Махуэ зыбжанэкIэ дызэIэбэкIыжмэ, Красноярск къалэм алыдж-урым бэнэкIэмкIэ щекIуэкIа зэхьэзэхуэм ди щIалитIым дыщэ медалхэр къыщахьащ, щым дыжьынхэр, щым - домбеякъхэр. Урысей чемпионатми дыщэхэр, дыжьынхэр къыщахьащ. ЩIалэ хъарзынэхэр диIэщ. Си жагъуэ хъур, сигу къеуэр икIи си закъуэкъым абы тегузэвыхьыр, Къэбэрдей-Балъкъэр псор абы иропIейтей: я къару илъыгъуэу, зэфIэкIхэр яIэу, ауэ утыку ихьэну Iэмал гуэри ямыIэу зэманыр зэрыкIуэрщ.
- Узыщыгугъ хъуну хэт сымэ нобэ диIэр?
- КъуийцIыкIу Ахьмэд, Жолдащ Валерэ… ЗанщIэу псори къысхуэгубзыгъыжыркъым….
- Гъуэныбэр…
- Упсэу, ди тэрч щIалэ Гъуэныбэ Iэуеси, нэгъуэщIхэри. Куэд мэхъу ахэр, бэнэкIэ хуитымкIэ зызыгъасэхэри яхэтыжу.
- Аслъэнбэч, спортым и лъагапIэ нэхъыщхьэри къэпщтащ, политикэми уи зэфэIкI къыщыбгъэлъэгъуащ уэ. Дэтхэнэрэ а тIум нэхъ гугъуар уи дежкIэ?
- Къэрал къулыкъур нэхъ гугъущ зепхьэну. Спортым уи щхьэ закъуэщ жэуап щIэпхъыр, мыдрейм куэдым уадэIэпыкъун, сэбэп уахуэхъун, къаруушхуэ уиIэн хуейщ. Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъущи, дызэрыхуейм хуэдэу тхузэфIэкIыркъым. Сигу къоуэ, псалъэм папщIэ, гъуэгупщIэ е нэгъуэщI зыхуеинухэм щхьэкIэ зэхьэзэхуэм хэмытыфхэр зэрыщыIэр. Командэ къыхэхам хэмыхуауэ щытми, спортсменым Iэмал иIэн хуейщ абыхэм я гъусэу зигъэсэну. Мис апхуэдэхэм ядэIэпыкъун, ахъшэ е спонсор къахуэбгъуэтыфмэ, ар тэмэму аращ.
Алыхьым и шыкуркIэ, щIалэхэми Iэпэдэгъэлэл ящIыркъым спортыр. Республикэм и унафщIхэми, щIыналъэм СпортымкIэ и министерствэми абы и лъэныкъуэкIэ яхузэфIэкI къагъанэркъым. Ауэ, итIанэми, зэхьэзэхуэ нэхъыбэм ухэтын папщIэ ахъшэ нэхъыби ухуейщ.
- НтIэ, Аслъэнбэч, ди псалъэмакъыр къызэредгъэжьа уи щIалэмкIэ дгъэзэжынщи: илъэс дапщэ и ныбжь, и цIэр хэт, сытхэр уи мурад абы ехьэлIауэ?
- ЩIалэм и цIэр Чэримщ, и ныбжьыр илъэс 14 мэхъу, ипэIуэкIэ зэрыжысIащи, сэ сызыгъэса Къардэн Андзор деж макIуэ. Мы гъэм къэралым и еджакIуэ цIыкIухэм я Гъэмахуэ спартакиадэм и кIэух зэIущIэм ещанэ щыхъуащ, Поддубнэм и турнирыр къихьащ. Ауэ, си щхьэкIэ къызощтэри, ар еджэмэ нэхъ къэсщтэнущ. Сыту жыпIэмэ, спортым ехъулIэныгъэ къыщыпхьыныр куэдым елъытащ икIи дэтхэнэ зыри Олимп чемпион хъуркъым. Спортым фIыуэ хэлъыр бэшэчу, гугъуехьхэм уапэщIэтыфу, шыIэныгъэ пхэлъу узэригъасэрщ. Иджыри жызоIэри, еджэрэ, лажьэ-шхэжу псэумэ, нэгъуэщI сыхуейкъым.
- И насып Тхьэм уигъэлъагъу, узэрыхуэхъуапсэу хъуари къехъулIэну си гуапэщ!
- Упсэу! Тхьэм жиIэ! Си гуапэщ дызэрызэхуэзар…
Мыри щIызгъужынут. Аслъэнбэч интервью къеIысхыну сызэрыхуейр щыжесIэм, адыгэбзэкIэ дызэрызэпсэлъэнур, жери, щIэупщIат. Арауэ щыжесIэм, дызэпсэлъэхукIэ зы урысыбзэ псалъэ къыхигъэхьакъым. Олимп джэгухэм я чемпионщ, КъБР-м спортымкIэ и министру лэжьащ, ауэ къыдалъхуа бзэр IэщIыб ищIакъым. КъалэкIыхьми Iэджэрэ нигъэсащ, адкIэжкIи куэдрэ игъэкIуащ икIи и бзэр зэи зэран зыщIыпIи къыщыхуэхъуакъым.
