Псыхэм, мэзхэм, губгъуэхэм, бгыхэм, къуэладжэхэм, нэгъуэщIхэми инагъ-цIыкIуагъкIэ я зэхэлъыкIэр, ЩIы Хъурейм и гравитацие губгъуэр, нэгъуэщIу жытIэмэ, и зыщIэзышэ къарум и къэухьыр, щIыпIэ-щIыпIэкIэрэ къызэрыщыкIуэмрэ ахэр псори картэрэ плану тхылъымпIэм зэрытрагъэзагъэмрэ ехьэлIа щIэныгъэхэм ящыщщ геодезиемрэ картографиемрэ.
Математикэмрэ физикэмрэ зи лъабжьэ унэтIыныгъэхэр геологие, географие, геоботаникэ щIэныгъэхэм я закъуэкъым зыхуэщхьэпэр, атIэ ахэр гъавэ щIэкIэмрэ ар здытрасэ щIыгум кIэлъыплъынымкIэ IэщIагъэхэми япыщIащ. Апхуэдэу, геодезиер къыщыбгъэсэбэп мэхъу мэкъумэш хозяйствэм, геофизикэм, астрономием, щIы Iыхьэхэр гуэшынымрэ псы щIэгъэлъадэмрэ япыщIа IэщIагъэхэм, нэгъуэщIхэми.
Картографием и къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыщ ЩIы хъурейм и зы дэтхэнэ къуапи нахуэрэ IупщIу къыщыгъэлъэгъуэжа картэ зэмылIэужьыгъуэхэр зэхэгъэувэныр.
Пасэ зэманым дунейм тета лъэпкъыжьхэми къагъэсэбэпырт щIы щхьэфэм и зыхъуэжыкIэ-зыгъэзэкIэр зыгъэнаIуэ нагъыщэхэри гъуэгугъэнахуэ папщIэу ягъэхьэзыра сурэтхэри. Жыгым, мывэм, фэм тращIыхьа тхыпхъэщIыпхъэхэм ущыщакIуэ, укъыщыувыIэ, нэху укъыщекI хъу щIыпIэхэр апхуэдизу Iэзагъэшхуэ хэлъу къыщыгъэлъэгъуэжащи, ноби зылъагъухэм ахэр телъыджэ ящохъу.
Мэзкуу пщыгъуэм и зыужьыгъуэм зыIэригъэхьа щIыналъэхэр къыщыгъэлъэгъуэжа картэ япэ дыдэу дунейм къыщытехьар 1497 гъэращ. Мыдрейуэ, геодезие щIэныгъэм ухэзыгъэгъуазэ тхылъ ди къэралым япэу къыщыдэкIар Грозный Иван и тетыгъуэрщ (1530 - 1584).
Урысейр къызэрыунэхурэ и гъунапкъэхэм зэрыхигъэхъуным, зэрызригъэубгъуным сытым щыгъуи яужь итащ. Псом хуэмыдэжу, ар абы нэхъ къыщехъулIар XVI-XVII лIэщIыгъуэхэращ. Мэзкуу пщыгъуэу тхыдэм къыхыхьа къэралыгъуэщIэм, илъэс щэ ныкъуэм къриубыдэу, КъуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэ щIыналъэшхуэхэр щызыIэригъэхьащ. ЗекIуэлIхэмрэ зауэшыхэмрэ къахута щIыпIэщIэхэр къызэрагъэлъагъуэ тхыпхъэщIыпхъэхэр а зэманым апхуэдизкIэ щIэщыгъуэти, Европэм щыпсэу географхэм, картографхэм, этнографхэм, тхыдэджхэм алъандэрэ къагъэсэбэпа картэхэм зэхъуэкIыныгъэшхуэхэр халъхьэжын хуей хъуат.
«Картэр дзэр зэрыплъэщ» псэлъафэр Петр I-м и зэманыращ дунейм къыщытехьар. Къэралыгъуэшхуэм щIыгуу иIыгъыр тхылъымпIэм къыщыгъэлъэгъуэным хуэунэтIа япэрей лэжьыгъэр Урысейм 1720 гъэм къыщыщIэдзауэ 1744 гъэ пщIондэ щрагъэкIуэкIащ. Ауэ ди къэралым геодезие-картографие щIэныгъэм нэгъэсауэ къулыкъу «къыщыхащIыкIар» куэдкIэ нэхъ гувауэщ: 1919 гъэм, Ленин Владимир и жэрдэмкIэ, геодезие IуэхущIапIэ нэхъыщхьэ къызэгъэпэщыным хуэунэтIауэ РСФСР-м и ЦIыхубэ Комиссархэм я Советым унафэ къищта иужькIэщ.
2008-нэ гъэм Геодезиемрэ картографиемкIэ федеральнэ агентствэр УФ-м Экономикэ зыужьыныгъэмкIэ и министерствэм иратыжащ. 2009 илъэсым, гъатхэпэм и 1-м къыщегъэжьауэ, зи гугъу тщIы агентствэм и къалэнхэр Къэрал регистрацэмкIэ, кадастрымрэ картографиемкIэ федеральнэ къулыкъум и пщэ далъхьэжащ.
Картографхэмрэ геодезистхэмрэ лIэщIыгъуэкIэрэ ирагъэкIуэкIа лэжьыгъэшхуэм и фIыгъэкIэ ди зэманым, гугъущи дыдемыхьу ди пIи димыкIыу, дызыхуей щIыпIэр здэщыIэм щыгъуазэ зыхуэтщIыфынущ.
