11 сентября, 2026 - 10:30
ЦIыхуIэ зылъэмыIэса щIыуэпсым и дунейпсо фондыр къыщызэIуаха махуэщ фокIадэм и 11-р. Мы лъэхъэнэм ар ди планетэм щынэхъ ин дыдэ, дыкъэзыухъуреихь Iэхэлъахэм къыщхьэщыжынымкIэ къэрал унафэщIхэр зыхэмыIэбэ IэнатIэщ. И лэжьыгъэм и нэхъыбэр зэрыригъэкIуэкIри властым щыщхэм, хьэрычэтыщIэхэм, цIыху къызэрыгуэкIхэм псапэ щIыкIэу къыхалъхьэ мылъкурэ дэIэпыкъуныгъэкIэщ.
Швейцарие къэралым ит Морге къалэ цIыкIуу ЩIыуэпсыр хъумэнымкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэр зи хэщIапIэм 1961 гъэм фокIадэм и 11-м щызэрагъэуIуа IэнатIэу куэд дэмыкIыу зи къудамэхэр къэрал куэдым къыщыунэхуам пщэрылъ нэхъыщхьэу къилъытэжар дызытес планетэм гъащIэм и къэкIуэкIэ зэмылIэужьыгъуэхэр, хэгъэкI лъэпкъ къахэмыкIыу, хъума зэрыщыхъуным телэжьэнырщ.
ИщхьэкIэ зи гугъу тщIа фондым 1962 гъэм и шыщхьэуIум ЩIы Хъурейм тет къэралхэм я унафэщIхэм захуигъэзащ «ХьэкIэкхъуэкIэхэм къащхьэщыжынымкIэ дунейпсо къыхуеджэныгъэ» зыфIища и тхыгъэм Iэ зэдыщIадзыным щIэлъэIуу. А Iэмалым тету зэбграгъэкIа тхылъым Iыхьиблу щыгъэбелджылари телъыджэщ:
Япэрей и «едзыгъуэмкIэ» а дэфтэрым планетэм цIыхуу щыпсэум захуегъазэ, хьэкIэкхъуэкIэхэм я псэр гъэныныр, ахэр зэтеукIэныр дэнэкIи къыщыгъэувыIэн зэрыхуейм хуэгъэзауэ.
ЕтIуанэм егъэбелджылы зи щхьэ хуитыж псэущхьэхэр нэхъ къыщызэтенэн, щыбэгъуэжын хуэдэу, щIыпIэ «дэгу» хэхахэр къэрал псоми щыIэн зэрыхуейр.
Ещанэ Iыхьэм щIегъэбыдыхь дызытепсэлъыхь хьэкIэкхъуэкIэхэм хуэдэхэр зэрымыщIэкIэ е унафэ мыхъумыщIэ гуэрым тету укIыныр дэнэ лъэныкъуэкIи къызэрыщызэтегъэувыIапхъэр.
ЕплIанэ Iыхьэм щыгъэнэIуащ щIэблэщIэр, псом япэу ди сабийхэр дыкъэзыухъуреихь Iэхэлъахэм къыщекIуэкIхэм нэплъыс-нэIусагъи гудзакъагъи яхэлъу гъэсэныгъэм зэрелIэлIапхъэр.
Етхуанэр хуэунэтIащ дэтхэнэми и дуней тетыкIэмкIэ, и лэжьыгъэхэмкIэ щIыуэпсыр къызэтригъэнэну зэрикъалэныр гукIи псэкIи зыхегъэщIэным.
Еханэм къыщыхэщащ лъэпкъ нэхъ мащIэхэр зэрыс щIыналъэхэу зи щхьэ хуитыж псэущхьэхэр нэхъ къыщызэтенахэм хъума щыхъунымкIэ лэжьыгъэ щхьэпэхэр егъэкIуэкIын зэрыхуейр.
Ебланэм къыщыгъэлъэгъуам, къытригъэзэж щIыкIэу, щытрегъащIэ ди планетэм къэралу къыщызэрагъэпэщам я щIыгум щхьэхуиту щызекIуэ псэущхьэхэм я псэр щамыгъэну къащыщхьэщыжынымкIэ щызэрагъэуIу Iуэхугъуэхэр лъэныкъуэ псомкIи зэрыщызэлъэгъэIэсыпхъэр.
ПэхуэщIэр къыхэзылъхьахэм къызэрабжамкIэ, ищхьэкIэ зи гугъу тщIа фондым илэжьыр мы лъэхъэнэм къыдаIыгъ къэрали 100-м нэблагъэм щыпсэу цIыху мелуани 5-м щIигъум. Ахэращ и нэхъыбэм ялъыгъуазэри зыхуей-зыхуэныкъуэхэмкIэ защIэзыгъакъуэри ЩIы Хъурейм зэрыщытауэ къыщызэтрагъэна и щIыгухэу 1300-м щIигъум ярыс псэущхьэхэм.
ЦIыхуIэ зылъэмыIэса щIыуэпсым и дунейпсо фондым ди къэралым лэжьэн щригъэжьар 1994 гъэращ. А зэгухьэныгъэм мы зэманым Урысей Федерацэм щыпхигъэкI проект 60-м нэблагъэм яхэтщ хымрэ тенджызымрэ узыщрихьэлIэ бдзэжьей лъэпкъыгъуэ къызэрымыкIуэхэмрэ мэзхэм щIэс хьэкIэкхъуэкIэхэмрэ хъумэным ятеухуахэри, ди къэралым щIыдагъэмрэ газымрэ я къыщIэхыкIэр дыкъэзыухъуреихь дунейм темыхьэлъэу къызэгъэпэщын зэрыхуейм ехьэлIахэри, нэгъуэщIхэри.
