БлэкIам и дерсхэр

      Илъэсищэм щIигъуащ дуней псор зыгъэзджызджа Октябрь революцэ Иныр къызэрыхъурэ. КъухьэпIэ щIэныгъэлIхэм абы фIащар «октябрь переворот»-щ. Ар щыщыIа I9I7 гъэ лъандэрэ зэманыфI дэкIащ икIи куэд къэхъуащ. Абы къыхэкIыу Iэмал хъарзынэ диIэщ къэунэхуауэ щыта властыщIэм и япэ унафэхэм (декретхэм) я мыхьэнэхэм гупсэхуу дахэплъэжыну. 

             «ЩIы хъуреишхуэм и Iыхьэ ханэм,

              Пшагъуэ куэншыбэр къафIыщыптхъащ…»

I9I7 гъэм и мазаем щыIа буржуазнэ революцэм пащтыхьыр тридза щхьэкIэ цIыхубэр арэзы зытехъуэн Iуэхугъуэхэр зэфIигъэкIатэкъым, тепщэныгъэр зыубыдахэм апхуэдэ муради яIэтэкъым. Лъыгъажэ япэ дуней- псо зауэр увыIатэкъым, щIыр, заводхэр, фабрикэхэр къулеижьхэм къахуэнат, лъэпкъ мащIэхэр зэрыдэкъузат…

ГурыIуэгъуэт къэралым иджыри зы зыкъэIэтыгъуэшхуэ къызэрыпэщылъыр. Гъэмахуэ уэлбанэ хуабэм иужькIэ Iэгъэбэгур куэду къызэрыхэжым хуэдэу бэгъуа партхэм загъэхьэзырт тепщэныгъэр яубыдыну. АрщхьэкIэ псоми япэ ищащ, бжыгъэкIэ мыкуэдми, фIыуэ зыщIэгъэуIуа, зэчиишхуэ зыбгъэдэлъ пашэ зиIэ, цIыхубэр зыхуейр псынщIэу къызыгурыIуа большевикхэр. Абыхэм я къару псори зыщIагъэуIуэри Керенскэр зи пашэ правительствэр зыщIэс Бытырбыху и Зимний Дворецыр къащтащ. Абы икIэлъыпIэкIэ къыкIэлъыкIуащ дэтхэнэ къэралми и лъынтхуэу къалъытэ почтэр, телеграфыр, банкхэр, лъэмыжхэр…         Большевикхэм фIы дыдэу къагурыIуэрт властыр бубыдыну зэрынэхътыншыр, ар зыIэщIумыгъэкIыжын нэхърэ. Арати, цIыхубэр и телъхьэ къэзыщIын декрет (унафэ) зыбжанэ икIэщIыпIэкIэ къыдагъэкIащ. ЯгъэIуащ игъащIэ лъандэрэ цIыхур зыщIэхъуэпс псори щызэхуэдэ, зыхуейр къанэ щымыIэу щагъуэт къэралыгъуэ бейрэ лъэщрэ яухуэну зэрамурадыр. Абы щыгъуэм большевикхэм сытри ящIэнут, яубыда тепщэныгъэр яIэщIэмыкIын, ар ягъэбыдэн папщIэ. ИужькIэ, я Iуэху къикIа иужькIэ, псори зэрыхуейм хуэдэу зэрагъэзахуэжащ.

                                            Мамырыгъэм и декрет

Псом япэрауэ телъхьэ къэщIын хуейт IэщэкIэ зэщIэузэда къарухэр. Ар гугъутэкъым: илъэсищым щIигъуауэ екIуэкI япэ дунейпсо  лъыгъажэм хуабжьу иригъэзэша сэлэтхэмрэ хылIхэмрэ пасэу хьэкъ щащIат ар империалист зауэу, къулейхэм я фейдэшхуэ зыхэлъу. Большевикхэм я япэ декретымкIэ зауэм къызэрыхэкIыжыр ягъэIуащ икIи зауэлIхэр я унэ кIуэжыну хуит ящIащ.

Мыгувэу сэлэт минищэхэм щытIхэр къагъэнащ икIи зыри къызыпэмыувыж нэмыцэхэм Урысейм и къухьэпIэ щIыналъэхэр псынщIэу  зыIэщIалъхьэу хуежьащ. ЗэрыпхъуакIуэхэм пIащIэгъуэкIэ Брест-Литовск зэгурыIуэныгъэ иращIылIэн хуей хъуащ, Украинэмрэ Белоруссиемрэ я Iыхьэшхуэ нэмыцэхэм тыгъэ хуащIу.

                        ЩIым и декрет

Мамырыгъэм и декретым и гъусэу щIым теухуари къащтащ. Абы ипкъ иткIэ щIыр – мэкъумэшыщIэхэм, заводхэмрэ фабрикэхэмрэ – рабочэхэм игъащIэкIэ къытрамыхыжыну иратт.

Апхуэдэ щIыкIэкIэ большевикхэм я лъэныкъуэ къащIащ рабочэхэмрэ мэкъумэшыщIэхэмрэ. Ахэр IэщэкIэ зэщIэузэда сэлэтхэмрэ хылIхэмрэ ядэщIыгъуу щIэгъэкъуэнышхуэт.

ИтIанэщ, я властыр ягъэбыда иужькIэщ, большевикхэр щIегъуэжу мэкъумэшыщIэхэм хуэм-хуэмурэ щIыр къыщыIэщIагъэкIыжар, мэкъумэш артелхэр, колхозхэр, совхозхэр къагупсысу.

        Лъэпкъхэм езым я унафэ ящыжыну хуитыныгъэ къезыт декрет

Урысейр лъэпкъ куэдым я лъэхъуэщу зэрыщытри большевикхэм къалъытащ. Я телъхьэ къащIын папщIэ мы империем зэи  ягум къыщымыкIа хуитыныгъэ зызыубгъуахэр мыурыс лъэпкъхэм иратащ. Уеблэмэ, Урысейм хэкIыжыпэну Iэмал ягъуэтат.

Ар икIэщIыпIэкIэ къагъэсэбэпащ зи щхьэхуитыныгъэр  зэрафIэкIуэдрэ куэд мыщIа икIи абы къыхэкIыу нэхъ къызэхьэлъэкI Польшэм, Финляндием, Прибалтикэм и къэралыгъуэхэм. Ахэр Урысейм хэшыпсыхьыжыну хунэсатэкъым.

Къызэгъэпэща хъуащ Кавказ Ищхъэрэм и лъэпкъхэр зыкъуэзыгъэува Бгырыс Республикэ къэралыгъуэ. Абы и премьер-министру ягъэуващ адыгэлI гъуэзэджэ Куэцэ Пщымахуэ. Ауэ а къэралыгъуэщIэм гъащIэшхуэ иIакъым икIи Дзэ Плъыжьым зэхикъутэжащ.

I939-I940 гъэхэм Совет Союзым большевикхэм лъэпкъ IуэхумкIэ я «щыуагъэр» игъэзакIуэжащ икIи Прибалтикэм и къэралыгъуэхэр, Украинэмрэ Белоруссиемрэ я къухьэпIэ щIыналъэхэр, Бессарабием и къухьэпIэр (Молдавиер) зыIэщIилъхьэжащ.

       Террор хужьымрэ пролетариатым и диктатурэмрэ

ЗыIэрагъэхьа властыр ягъэбыдэн папщIэ большевикхэр зыкIи къикIуэтынутэкъым. Тепщэныгъэр яутIыпщыну хуейтэкъым иджыри къэс ар зыIэщIэлъахэми. Арати, къэралыр граждан зауэ гуащIэм хэхуащ. ЦIыхухэр гуэша хъуащ «лъы къабзэ зыщIэт» хужьхэурэ «зы лъы ткIуэпс къащIэмынэжыхукIэ» революцэм щIэбэныну плъыжьхэурэ. ЛъэныкъуитIыр псэемыблэжу зэпэщIэуващ, зым и гъащIэр адрейм щай фIыцIэжьуи къримыдзэу. Хужьхэм я террорым плъыжьхэм пролетариатым и диктатурэр пагъэуващ. ЦIыхухэр зэрызэпэщIэувар ябгъэдэлъ е ябгъэдэмылъ мылъкумрэ властымрэ зэрыщыту елъытатэкъым: лIэн-къэнэну щызэзрапщыт куэдрэ щыIэт къуэмрэ адэмрэ, зы анэм къилъхуахэр, зэIыхьлыхэр, зэныбжьэгъухэр…

Илъэсищым нэблагъэкIэ екIуэкIа граждан зауэм цIыху мелуанхэр ихьащ. ХэкIуэдащ къэралым и лIы нэхъ хахуэхэр, щхьэмыгъазэхэр, пщIэрэ щхьэрэ зиIэхэр. Щымысхьу зэтраукIащ мылъку зыбгъэдэлъахэр, къулыкъу зезыхьахэр, дин лэжьакIуэхэр, пащтыхьым и дзэ пашэу щыта къэзакъхэр… Псэууэ къэнахэм я нэхъыбэм къэралыр ябгынащ.

Хьэлэмэтращи, хужьхэм граждан зауэм къыщыхэжаныкIахэм дамыгъи къулыкъуи хуагъэфащэтэкъым, я хэкуэгъухэр зэрызэтраукIэжыр къалъытэрти. Плъыжьхэм я дамыгъэ лъапIэ куэдыр къыщежьар абы щыгъуэщ.

                      Хьэтау Ислъам.