Илъэс мин бжыгъэ зыбжанэкIэ узэIэбэкIыжмэ, Кавказ Ищхъэрэмрэ Азие ЦIыкIумрэ щыпсэуа, адыгэр къызытехъукIыжа хьэт лъэпкъыжьым и цIэр зезыхьэ къэфакIуэ гупыр мы гъэм илъэс 20 ирикъуащ. 2005 гъэм бадзэуэгъуэм и 9-м «Хатти» къэфакIуэ гупыр япэу утыку къыщихьауэ щытащ Къайсэр къалэм. Гупыр къызэрызэрагъэпэщам, блэкIа илъэсхэм къриубыдэу ягъуэта зэхъуэкIыныгъэхэм къытхутопсэлъыхь «Хатти»-м и унафэщI Балъкъэр Казбек.
- Сэ адыгэ щэнхабзэр фIыуэ сэзыгъэлъэгъуар Думэныщ Iэулэдинщ. «Кабардинка» гупым сыщыхэтым абы тхыдэм, щэнхабзэм, хабзэм, IуэрыIуатэм теухуауэ куэдым дыкъригъэдаIуэрт. Ар Iэулэдин апхуэдизкIэ дахэу, узыIэпишэу, гъэщIэгъуэну жиIэжырти, сыдихьэхыпауэ седаIуэрт. Мис абдежырщ къыщежьар сыкъызыхэкIа лъэпкъымрэ тхыдэмрэ хузиIэ лъагъуныгъэр. Си ныбжьэгъу гуэрым чэнджэщ къызитащ: «КъэфакIуэ е уэрэджыIакIуэ гуп зэхуэшэс, сэ мылъкукIэ зыпщIэзгъэкъуэнщ». Сэри щIэ гуэр щэнхабзэм хэслъхьэну си гуращэти, сытегушхуащ. Сыкъигъэпэжащ - мылъкукIи зыкъысщIигъэкъуащ, «Хатти»-м щыгъа фащэхэр тхуезыгъэдари гъуэгу дытезыгъэувари аращ. ФIыщIэ хуэсщI пэтми, сешыркъым.
- Утыку къифхьа фащэщIэхэр ди цIыхухэм къагурымыIэу, ипэхэм куэдрэ тепсэлъыхьауэ сощIэж…
- Пэжщ. Куэдым къыддагъуащ ди шыфэ-лIыфэр. «Мы фщыгъхэр адыгэ фащэкъым. «Кабардинка»-м фыдэплъей», - жаIэрт. Ауэ, дэфтэрхэм ухэплъэжмэ, европей зыплъыхьакIуэхэм къызэранэкIа тхыгъэхэр къэпIэтыжмэ, илъэс 500 ипэкIэ адыгэм щыгъа фащэр «Хатти»-р утыку къызэрихьауэ щытаращ. Ар тхыдэм къыхэтэджыкIыжа пэжщ икIи тщIэн хуей Iуэхущ. Гу лъытапхъэщ а фащэхэр едгъэдын ипэ къихуэу, Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэм-кIэ и институтым и лэжьакIуэхэм дызэречэнджэщам. Гугъу къыддехьащ щIэныгъэлI Кхъуэжь Заурбэчрэ Лъэпкъ музейм и унафэщI Накуэ Феликсрэ. Абыхэм апхуэдизкIэ дзыхь яхузощIри, ахэр зыхэIэба, яубзыхуа Iуэхум зэи сытеIэзэщIыхьыжынукъым. КъищынэмыщIауэ, дыкъызыдэфэ макъамэхэри дызэмысат. Пасэ зэманым ди адэжьхэр къызыдэфэу щыта макъамэжьхэм дедэIуэжри, дигу ирихьхэр къыхэтхащ, гупыр къыщызэдгъэпэщам пшынауэ, макъамэтх Iэзэу къэунэхуа Иуан БетIал и къэухьым къызэритIасэу ахэр тхуигъэзащIэри, утыку дыкъихьащ. Хуабжьу къыддэIэпыкъуащ накъырапщэ Увыж Анзори. Ди теплъэкIэ зэ-пэщ дызыщIа, фащэ дахэхэмкIэ дызыхуэпа ХьэцIыкIу Мадинэ къытхуищIар щхьэхуэу узытепсэлъыхьын Iуэхущ. Ди гупым и «купщIэр» наIуэ къэзыщI, цIыхум ягъэщIагъуэ пэтми яхуэмыIуэтэж фащэхэр аращ зи IэдакъэщIэкIыр. Мадинэ цIыхуфIщ, гумызагъэщ, набдзэгубдзаплъэщ, вэгъзэгъщ. Абы къыхэкIыу, удэлэжьэну, Iуэху дэпщIэну гупсэхугъуэщ. Ди гупыр къыщыунэхум чэнджэщэгъу схуэхъуащ Сэралъп Мадинэ. Гупсысэ, къару куэд къытхилъхьащ абы. И цIэр къисIуэну сыхуейт усакIуэ, тхакIуэ, «Горянка» газетым и редактор нэхъыщхьэ Къаныкъуэ Заринэ. Абы уэрэд зыбжанэ тхуитхащ. Макъамэ Iэмэпсымэхэр къытхуищэхуат Алътуд Арсен. Зыми и нэIэ дыщIэмыту, улахуи къэдмыхьу зыкъомрэ дыкъэгъуэгурыкIуащ. Ауэ лъэпкъым щхьэкIэ умыщIэн щыIэ! Ди щэнхабзэ дахэр дунейпсо утыкум итхьэмэ, абы насыпыфIэ дищIу, дыкъэфащ.
- ИпэжыпIэкIэ, «Хатти»-р зэпымычу утыку итауэ пхужыIэнукъым, Казбек. ЩыIащ зэман илъэс бжыгъэкIэ концерт щывмыта. Сыт ар къызыхэкIар?
- Хамэ къэралхэми ди гъунэгъу щIыналъэхэми жыджэру зыкъыщыдгъэлъэгъуащ 2000 гъэхэм и пэм. Ауэ, узэрыпсэун, зэрызыбужьын ахъшэ уиIэн щхьэкIэ концерт птын хуейщ. Абы мылъку зэрытекIуэдэнуми ухуэхьэзыру щытыпхъэщ, гупышхуэ ухъуу гъуэгу ущытеувэкIэ. КIэщIу жыпIэмэ, Iуэху куэдым елъытащ зэпымычу утыку уитыныр. Дауэ мыхъуами, макъышхуэ ищIу утыку дыкъихьати, зэуэзэпсэу дыбзэхыжыну емыкIущ. Иджыпстуи зэрыхъум хуэдэу дыкъофэ, зыкъыдогъэлъагъуэ. ЩыщIэддзагъащIэм лъагапIэщIэхэм дыщIэхъуэпсырт… Ди къэфакIуэхэр я къару емыблэжу щIэлэжьар дыкъызыхэкIа лъэпкъым и щэнхабзэр ягъэкIуэтэн папщIэти, нобэ дэIэпыкъуэгъу димыIэми, тхузэфIэкIыр дощIэ.
- «Хатти»-р къэфакIуэ гуп и закъуэ мыхъуу, уэрэджыIакIуэхэри фиIэщ. Бэч Азэмэт, Иуан БетIал, Хьэгъур Залым сымэ я цIэр щIэрыщIэу къэIуат япэу концерт щыфтам…
- Артист зэчиифIэхэмкIэ къулейщ ди гупыр. Сэ езым макъамэр зыпэсщIын щыIэкъым! Адыгэ уэрэдыжьхэр рок гъэзэщIэкIэм идгъэзагъэмэ дауэ хъуну пIэрэ жытIэри, дегупсысат щIэщыгъуэ хъун папщIэ. Ауэ, уэрэдхэм я «адыгагъэр» мыкIуэдын папщIэ, пшынэри, пхъэцIычри, шыкIэпшынэри, накъырэри хэдгъэхьащ. Щхьэщытхъур хьэлыфIкъым, ауэ хъарзынэу къыдэхъулIауэ къызолъытэ. Пэжщ, щIэм занщIэу уесэркъым, зыми щымыщ гуэру къыщыпщыхъуи щыIэщ, ауэ, зэманым декIур лIыфIщ, жиIатэкъэ Къэзанокъуэм?! «Хатти»-мкIэ сэ згъэлъэгъуэну сызыхуеяр зыщ - адыгэ къафэр зы пIэ гуэрым инауэ зэритыр, абы къишын зэрыхуейр. Сыту жыпIэмэ, щэнхабзэр лъэпкъым и блэкIам и закъуэкъым зи фащэр. Абы лъэпкъым и нобэри къегъэлъагъуэ. Иужьрей илъэс 500-м къриубыдэу зызыхъуэжами гулъытэ иIэн хуейкъэ?! Мис аращ хьэтхэр къыщыунэхуами, иужьыIуэкIи гупсысэ нэхъыщхьэу диIар, армыхъумэ адыгэ щэнхабзэр зэблэIуэнтIыкIауэ утыкум къитхьэныркъым.
- НобэкIэ сыт фи мурад, Казбек? Фылажьэрэ, фыкъафэрэ?
- Дигу илъщ концертышхуэ зэхэтшэну. Хуэм-хуэмурэ зыдогъэхьэзыр.
- Тхьэм къыфхузэпищэ. Дыпоплъэ!
Нобэ хуэдэу сощIэж «Хатти» гупыр къафэу япэ дыдэ щыслъэгъуауэ щытар… Сэ езым къафэхэм мащIэ гуэр хэсщIыкIыу, КъБР-м и къэфакIуэ гуп зыбжанэм сыкъыщыфэу щытати, адыгэ къафэм и пIалъэм сыщыгъуазэт, и фащэр мыIейуэ сцIыхурт. Ауэ, алъандэрэ сызэса къэфэкIэмрэ фащэмрэ емыщхь, сыт и лъэныкъуэкIи щIэщыгъуэу ди щэнхабзэм екIуу, щабэу, дахэу къыхэпшэхъуа хьэтхэм удамыхьэхынкIэ Iэмал имыIэу апхуэдэт. Ари гурыIуэгъуэт - е 17 - 18-нэ лIэщIыгъуэхэм къекIуэкIа зауэлI фащэхэмкIэ хуэпа, Iэщэ-лъащIэкIэ зэщIэузэда щауэ къуданхэр, пщы гуащэ щIыкIэу пщащэ пагафэхэр псым ес къыум хуэдэу утыку къыщихьэкIэ уигури уи псэри хэхъуэрт.
