Хэку зауэшхуэр иуха нэужь, къэралым и дэтхэнэ лъэныкъуэми псэукIэмрэ лэжьыгъэмрэ щызэфIагъэувэжын щIадзауэ щытащ. Интернет архивхэм тхыгъэ гъэщIэгъуэн къыщытIэрыхьащ абы и щыхьэту къэуву: «Урожайнэ районым хыхьэ Хьэмидей къуажэм дэт «Большевик» мэкъумэш артелым хэтхэм республикэм и колхозхэтхэм зыхуагъазэ Налшык къалэр зэфIэгъэувэжын Iуэхум жыджэру хэувэну». Ар къытехуауэ щытащ «Социалистическэ Къэбэрдей-Балъкъэр» газетым 1944 гъэм мэлыжьыхьым и 16-м.
«Ныбжьэгъу лъапIэхэ! – дыкъыщоджэ тхыгъэм. – Нэмыцэ щIэпхъаджащIэхэм ди республикэм и къуажэхэмрэ къалэхэмрэ зэтракъутащ, псом хуэмыдэу леишхуэ къытехьащ ди щыхьэр Налшык. ЩIыналъэм нэмыцэ фашист зэрыпхъуакIуэхэр зэрырахужрэ дэ куэдрэ абы дыщыIащ. Ди нэкIэ тлъэгъуащ абы и уэрамхэм зэхэкъутауэ тет унэхэр, лагъымхэр къыщагъэуа фабрикэхэмрэ заводхэмрэ, мафIэ зыщIадза театрхэр, библиотекэхэр, школхэр. Дигухэр фашист ямылъагъужынхэм нэхъеижу къахузэщIоплъэ, щIэпхъуэжын ипэкIэ ди республикэм ис лъэпкъхэм илъэс куэдкIэ зэфIагъэува транспортымрэ Iэмэпсымэхэмрэ зэрагъэкIуэдыжам щхьэкIэ. Ди артелым и колхозхэтхэм зэакъылэгъуу унафэ къэтщтащ Налшык щызэрагъэпэщыж щIыхьэхум гу зэщIэщIаитIрэ ухуэныгъэм хуэIэзэ колхозхэт нэхъыфI дыдэу цIыху 15-рэ дгъэкIуэну. Ахэр я къарум емыблэжу лэжьэнущ, къалэр зыхуей хуэзэн папщIэ. Сталинград Къалэ-лIыхъужьыр зэфIэзыгъэувэжхэм ещхьу, дэри ди республикэм и колхозхэтхэр къыхудоджэ фашист зэрыпхъуакIуэхэм зэхакъута Налшык и хозяйствэр зэтеублэжын лъэпкъ Iуэхум епха ухуэныгъэ лэжьыгъэхэм я къару ирахьэлIэну. Нэмыцэхэр къыдыхьэн ипэ зэрыщытам хуэдэ дыдэу дахэ тщIыжынщ ди щыхьэрыр икIи сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей псоми хуэдгъэзэнщ. Дыщызэпевгъауэ зэрыкъэралу зыхэт а социалистическэ зэхьэзэхуэм».
Къуажэдэсхэм я тхыгъэм занщIэу къыпэджэжащ Къэбэрдей АССР-м и ВКП (б)-м и обкомыр. «Хьэмидей къуажэм дэт «Большевик» мэкъумэш артелым Налшык къалэр зэфIэгъэувэжыным теухуауэ къыхалъхьа жэрдэмым теухуа унафэ» зыфIаща дэфтэрым дыкъыщоджэ:
«Къэбэрдей АССР-м и Совнаркомымрэ ВКП (б)-м и обкомымрэ унафэ къащтащ:
1. «Урожайнэ районым хыхьэ Хьэмидей къуажэм дэт «Большевик» мэкъумэш артелым КъАССР-м и колхозхэт псоми республикэм и щыхьэр Налшык и хозяйствэр зэфIэгъэувэжыным жыджэру хэлэжьыхьыну къызэрыхуаджар ядэIыгъын.
2. ВКП (б)-м и райкомхэм «Большевик» артелым и жэрдэмым колхозхэтхэм я зэIущIэхэм щытепсэлъыхьыну ягу къэгъэкIын, Сталинград зэрызэфIагъэувэж щIыкIэм яхутепсэлъыхькIэрэ, нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм зэхакъута Налшык зэпэщыжын папщIэ, хуащIэфынур къагурыгъэIуэн.
3. ВКП (б)-м и горкомымрэ горисполкомымрэ къалэр зэфIагъэувэжын папщIэ колхозхэтхэм Iэмал псори къыхузэрагъэпэщыну къалэн ящыщIын».
Дэфтэрхэр псалъэркъым жыпIэ щхьэкIэ, а зэманым псэуа, дяпэ ита нэхъыжьыфIхэу иджы дунейм ехыжахэри хиубыдащ нобэ къэралыр зыIут IэнатIэм. ЦIыхубэм зэкъуэту ящIэ псори къазэрехъулIэр уигу къэбгъэкIыжыну сыт щыгъуи щхьэпэщ.
