Быныр нэхъапэщ

ХьэцIыкIу Рае

Зоерэ Даутрэ щызэрыцIыхуар университетрат. Къуажэ еджапIэр къаухыу къалэм къэкIуа щIалэгъуалэм щIэщыгъуэу ялъагъури къацIыхури куэд хъурт, ауэ Даут и нэм Зое къыфIэнэри, лъэкI къигъэнатэкъым къыдихьэхын папщIэ. Зое гу лъитат а щIалэр сытым щыгъуи дагъуэншэу хуэпауэ, ерыщу еджэу зэрыщытым. Езыгъаджэхэм зэи дагъуэ къыхуащIыртэкъым, апхуэдэ щхьэусыгъуи яриттэкъым: къыкIэрыхуртэкъым, къеупщIмэ, и жэуапыр хьэзырт, зэпIэзэрыт псэлъэкIэм текIыртэкъым. Зэзэмызэ кином иригъэблагъэрти, Зое «хьэуэ» къыхимыгъэкIыу кIуэрт, ауэ ныбжьэгъу къыхуэхъуа хъыджэбз цIыкIур здишэрт. Ауэрэ я закъуэуи къыдэкIыурэ паркым къыщакIухьу, тхылъ хъумапIэм зэгъусэу кIуэрэ конспектхэр щагъэхьэзыру хъуащ. Ауэрэ зэсэпащ. Даут гукъэкIыншэтэкъым, махуэщIхэм, къыщалъхуа махуэм тыгъэ гуэрхэр къыхуищIырт, ауэ Зое илъагъурт къыдеджэ хъыджэбзхэр концерт бламыгъэкIыу яшэу, мороженэ щапIэм щIагъэсу зэрыщытым езыр зэрыхуэмыдэр. ИкIи апхуэдэ щIалэм пэбубыд хъунукъым. Студентщ ар, адэ-анэр мыкъулеинкIи хъунщ, апхуэдиз ахъшэ кърамытыфынри хэлъщ. Езы Зои ерагъкIэ ирагъаджэу аращ, унагъуэр хуэщIа дыдэу щыткъыми.

Еджэныр яухри псори къахуэгъуэта лэжьапIи увыжащ. Экономикэрат я IэщIагъэри, Зоехэ я къуажэм фIэIугъэ щащI завод дэтти, абы бухгалтерым и дэIэпыкъуэгъуу кIуащ, Даут къалэм дэт заводышхуэм экономисту увыфащ. КIэщI-кIэщIурэ Зое къалэм къакIуэурэ зэхуэзэхэрт, паркым итт, ауэ Даут зэи игу къэкIыртэкъым езыр Зое зыдэс къуажэм кIуэуэ илъагъуну. ЩызэбгъэдэкIыж къэс еупщIырт: «Иджы сытым щыгъуэ укъэкIуэфыну?»

Хъыджэбзым курыт еджапIэр къиухамэ, илъэсиплIкIэ щIэныгъэ зригъэгъуэтамэ, лэжьапIи увыжамэ, унагъуэри благъэри поплъэ ар унэ щихьэнум. «А щIалэр къыпхуейуэ щытамэ, иджыри къэс уишат. Абы пыкIи мыдрей къыпщIэупщIэхэм хэплъэ», - къыжраIэрт Зое, ауэ езым Даут шэч къыщIытрихьэн дилъагъутэкъым. Пэжу, унагъуэ иухуэн хъыбар абы ищIыхэркъым, зэхуэзамэ, я лэжьыгъэм, дунейм къыщекIуэкIхэм топсэлъыхь. Даут апхуэдэу псалъэ дахэ жиIэуи и хьэлкъым, ауэ езы Зое и фIэщ мэхъу фIыуэ къилъагъуу.

Даут къэшэн Iуэху щызэрихуар щыпсэун пэшищ зэригъэпэща нэужьщ. Зое къыгурыIуат ар зи сом изыпхъхэм зэращымыщыр, гупсысэу иIэр псэуныгъэм епхауэ зэрыщытыр. Ар нэхъыфIыхэщ езым дежкIэ. Зи мыхъумэ, зыхуей игъуэту псэунщ, «сыт спщэфIын», «сыт щыстIэгъэн» жиIэнкъым.

Куэдыр зыпэплъа хьэгъуэлIыгъуэр зэхэтащ, Зое зыщIаша лэгъунэр екIуу хуэпат, пщэфIэнуми, жьыщIэнуми, зыхуеину хъуар щIэтт. Ирагъэжьащ псэуныр. Даут адэ иIэжтэкъым, и анэ Дыжьын къуажэм дэст. Зое фIэгъэщIэгъуэнт и щхьэгъусэр щалъхуа къуажэм куэдрэ зэрымыкIуэжыр. Зи закъуэу псэу анэр езым зришэлIэжынуи жиIэртэкъым. Зое зэ къригъэжьати, «ар зэсам пхутекIынукъым» жиIэри Iэпиудат. А щыкIуэж зэзэмызэми Дыжьын зэхуэщIауэ, жиIэшхуэ щымыIэут Зое зэрилъагъур. Диныр и дуней хъуащи, хьэрыпыбзэкIэ тха гуэрхэр сурэтылъэм илъу блыным екIуэкIыу фIэлъщ, КъурIэнрэ нэмэзлыкърэ нэхъыщхьэ хуэмеифэщ. Зое и гуащэм хуэфIт, къуэм иримыгъэлъагъу гумащIагъэр езым щыз ищIыжыну елIалIэрт. Тыгъэ гуэрхэр, шхын щIэщыгъуэ имыIыгъыу хуэкIуэркъым. Унэм щоIэбэ, хуопщафIэ. Зое сабий зэрыпэплъэм гу къыщылъитам, къыжриIат:

- Хуэсакъ. Мы дунейм тетым нэхъыщхьэр быныращ. Быным хуэсакъын хуейщ.

Зэщхьэгъусэхэм щIалэ цIыкIу зэдагъуэтати, щыгуфIыкIхэрт, гугъэ Iэджи ирапхырт къахэхъуам. Даут нэхъ IэтIэлъатIэ къэхъуауэ къыщыхъут Зое. Ауэ гуфIэгъуэр кIыхьакъым - сабийм узыфэшхуэ пкъырыту къыщIэкIащ. Дохутыр куэди кърагъэплъат, ауэ фIым ущызыгъэгугъ зыми жиIакъым.Мобы фхьы, мыр къевгъэплъ, мыпхуэдэ къревгъащIэ - кIэншэ хъуащ щIалэ цIыкIум и къехьэкIынымрэ хущхъуэ ехьэлIэнымрэ. И щIыфэ цIыкIур ирагъэшытIэ, псы гуэным щрагъэс, гимнастикэ ирагъэщI. Анэм кърешэкI, адэм ахъшэ къелэжь. IэтIэлъатIэ хъуауэ Зое къыщыхъуа Даут и гукъыдэжыр ехуэхым, зызэхиуфэурэ, уIурыIэбэ мыхъуу тэмакъкIэщI къищIыкIащ. Ауэрэ кърит ахъшэм хъуэнри къыдыщIигъуащ: «Сабий ныкъуэдыкъуэщ къэплъхуфар». Къуаншагъэ бгъэдэлъу къызыщыхъужа цIыхубзыр мэгузавэри, сому игъэкIуэдыр здэкIуэр зэщхьэщыхауэ лIым бгъэделъхьэ, ауэ кIуэтэху Даут ахъшэр нэхъ икъузт: хуейкъым я къуэр апхуэдиз дохутыр, зыри къыхуащIэркъым. Анэм дежкIэ гурыIуэгъуейт унагъуэ хуэщIам бын сымаджэр зыхуэныкъуэу хъуар хуимыщIэныр, ауэ псалъэмакъым зыщихъумэрти, щымт. Сытыр хэкIыпIэ? Дыжьын уи гукъеуэ епхьэлIэкIэ, унафэ хилъхьэну, чэнджэщ къыуитыну лъэкIыныгъэ иIэкъым. ДыщымкIэ зегъазэри, къыхэпсэлъыхьIами, нэмыплъ яку къыдэхъуэну фIэкIа, Даут зыми едэIуэнукъым. Аращи, зэанэзэкъуэр я насыпыншагъэм и пащхьэм я закъуэу къинащ.

Ауэрэ цIыхубзым и псэукIэмрэ и шыIэныгъэмрэ зэхуэмыкIуэж, лIым и пхъашагъ е екIуэр хуэмышэчыж хъуащ. И къуэ сымаджэм кърит гухэщIыр лIым и быдагъымрэ гущIыIагъымрэ хьэлъащэ ящIырт. Ар дауэ? ФIыуэ зэрылъагъуу зэрышати. Бын ягъуэтыху зэгурыIуэу зэдэпсэуати. Я къуэ цIыкIур дунейм къыщытехьам, я гуфIэгъуэр зэдагуэшати! Зэрымыузыншэр IупщI щыхъуами, и ахъшэм щымысхьу дохутыр Iэзэхэр къригъэплъат, игъэхъужынуи еувэлIат. Ауэ мыхъужынкIи хъуну къызэрищIэу, зихъуэжу хуежьащ. Зыхуигъэфэщакъым бын ныкъуэдыкъуэ. Ар кърилъэфэкIын фIэкIа Iуэху зимыIэж щхьэгъусэри кIуэтэху хамэ ищIырт. Апхуэдэ унагъуэ насыптэкъым ар зыщIэхъуэпсар. Щхьэгъусэми къуэми къагъэпэжакъым, и гъащIэр езыр здыхуэмеймкIэ ираIуэнтIэкIащ. Псори зи лажьэр щхьэгъусэрат. Абы сабий узыншэ къилъхуфатэмэ, мыпхуэдиз бэлыхь телъынутэкъым. ГъэвыгъуафIэкъым. ГъэгъугъуафIэкъым.

Жьэгу пащхьэр щIыIэ дыдэ щыхъум, унэгуащэм къыхуэнар арати, сабийр и гъусэу унэм щIэкIащ. «Уэ пхуэдэ цIыху сыдэпсэу нэхърэ, дымэжалIэми нэхъыфIщ», – къыжриIат.

ЗэкIэ и закъуэу псэу и шыпхъум екIуэлIат, ауэ куэдрэ апхуэдэу зэрымыхъунур гурыIуэгъуэт. Мис мыбдежщ Зое зыщымыгугъыха, зыпэмыплъэха къыщыхъуар.

КъызэрыщIэкIамкIэ, Даут Зое зыщымыгъуазэ мылъку бгъэдэлът. Машинэ къутахэр щащIыж фирмэ игъэлажьэрти, фейдэр унэ, щIы, машинэ ищIурэ, дзыхь зыхуищIхэм я цIэкIэ иригъэтхырт, къедэуэн гуэр къыкъуэкIмэ, трамыхыфын хуэдэу. А зыкIэщIитхахэм яхэтт и анэ Дыжьыни. Абы и цIэкIэ щытт зы машинэ псынщIэрэ унэ зэтет зэрыт лъапсэрэ. И нысэмрэ и къуэрылъхумрэ я Iуэху зыIутыр къызэрищIэу, машинэр нысэм, дачэр и къуэрылъхум я цIэкIэ къритхыкIыжащ. Къуэм лъыуэ щIэтыр и щхьэм дэуеяуэ анэм зытрешащIэ:

- Сянэ, къызэпщIар къыбгурыIуэжрэ?

- Сабийм сыдэIэпыкъуащ! - зэрыщэху псэлъэкIэу жэуап кърет анэм.

- Сэращ уэ уи сабийр!

- Уэ лIы ныбжьым уитщ. Апхуэдэ куэд къэблэжьыжынущ.

Иджыт нысэм къыщыгурыIуар сытым щыгъуи гуащIэмащIэу къыщыхъуа гуащэм гушхуэ зэрыкIуэцIылъыр. «Мы дунейм тетым нэхъыщхьэр быныращ», – Зое игу къокIыж гуащэм къыжриIауэ щыта псалъэхэр.

Псапэу тхьэм къритыж уэрамым дыкъыдэзымына цIыху дыщэм! Дыжьынкъым ар, Дыщэщ! - йогупсыс цIыхубзыр. - ЩыхьэкIуэ зышэч щхьэ шхыгъуэ йохуэ, жыхуаIэращ. СыздэмыгугъамкIэ къикIащ дэIэпыкъуэгъур. Гуащэри дэ къыддэпсэу хъунущ, и закъуэпцIийуэ лъапсэм имысу. Ари си быным и анэщ, сэ схуэдабзэу. Къуэрылъхур илъагъумэ, езыми нэхъ гукъыдэж иIэнщ. Даут ар зэи зришэлIэнукъым».

Зое и гупсысэр куэдым нэст, ауэ псом нэхъыщхьэрати, гуащэм и пэжыныгъэм гугъэ къритыжат, и фIэщ хъурт и къуэр хъужыну, Дыщи къахуэкIуэжыну, зэгъусэу щIалэ цIыкIур ягъэсэну, унагъуэ дахэу зэдэпсэуну.