Къафэм къыхуигъэщIат

Къафэр лъэпкъыбзэщ, гурыщIэ къэзыIуатэщ, хабзэхэр зэманым къыпхызыхщ.

Къэбгъэлъагъуэмэ, адыгэхэм (шэрджэсхэм) я къафэхэм я тхыдэр жыжьэ къыщожьэ. «Щыблэ удж», «Тхьэшхуэ удж» фIэщыгъэхэм тепщIыхьмэ, нэхъ пасэм къафэм и хабзэхэр диным, унагъуэ, жылагъуэ, лъэпкъ, цIыхубэ махуэшхуэхэм ехьэлIауэ ягъэпсу щытащ. Къафэм жылагъуэ гъащIэм къалэн пыухыкIа щиIэт: цIыхум и Iэпкълъэпкъым зригъэшэщIырт, и IэкIуэлъакIуагъэмрэ бэшэчагъымрэ къигъэлъагъуэрт. Ауэ абыхэми я мызакъуэу, нэхъ мыхьэнэшхуэ зиIэр лъэпкъым и хьэл-щэнри гъащIэм хуиIэ щытыкIэри абы къызэригъэнаIуэфырт.

Ди лъэхъэнэмкIэ къэдгъэзэжмэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и ансамблым (иджы «Кабардинка»-м) лэжьыгъэшхуэ зэфIигъэкIащ. Гальперин Григорий ансамблым хэтхэр игъэсэну къыщагъэкIуам, псом япэу адыгэхэмрэ балъкъэрхэмрэ я IуэрыIуатэр иджын щIидзат. ЗыщагъасэкIэ лъэпкъ къафэхэм фIыуэ хэзыщIыкI нэхъыжьхэр кърагъэблагъэрт. Колхозхэм щыкIуэкIэ - Гальпериныр лIыжьхэм кIыхьу ябгъэдэст, я хъыбархэм едаIуэу.

Григорий япэу игъэува къафэм - «Губгъуэ пщыIэ зыгъэпсэхугъуэм» - и къэIуэтэкIэм щIэ зэрыхэлъым цIыхухэм занщIэу гу лъатат. НэхъапэIуэхэм къэфакIуэхэр зы хабзэм тету зэкIэлъхьэужьу къихьэрэ щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ лъэныкъуэ зырызкIэ зэпыIукIуэтрэ тIурытIу е щырыщу къыдэкIыурэ къызэдэфэу щытамэ, балетмейстерыщIэм зызыужьа нобэрейм и тепхъуэр лъэпкъ къафэхэм «триубгъуат». Абы фащэхэм нэгъуэщI теплъэ иритат: цIыхухъухэм цей, пщащэхэм бостей кIыхь ящыгъамэ, Григорий хъыджэбзхэм фащэ нэхъ кIэщI «ящитIэгъат», IэлъэщI ятелъым лъэпкъым и хабзэ къигъэлъагъуэрт.

Къафэми хъыджэбзхэми я теплъэ хъуам цIыхур арэзы зэхуэдэу ищIатэкъым. ИтIани, Iэзэу гъэува къафэхэм дэтхэнэри гупсэхуу еплъа нэужь, Гальпериным и лэжьыгъэр зэрыфIым шэч зыми къытрихьэжакъым.

Къапщтэмэ, аратэкъым Гальпериныр ткIийуэ зытет хабзэхэм я гъунэр, абы псом хуэмыдэу нэхъ къехъулIэхэм ящыщт къафэм и теплъэр лъэныкъуэ куэдкIэ зэхэухуэнэныр.

«Къафэ»-р гъэувыным балетмейстер куэд елэжьащ. Ауэ Григорий абыи щIэ гуэрхэр хилъхьэн хузэфIэкIат, абы и дахагъэри щIэращIагъэри нэхъ куу ищIыным елIалIэу. Къафэм и теплъэр къайхъулIэн папщIэ Iэпкълъэпкъым хэлъын хуей IэтIэлъатIагъэм, псынщIагъэм гу ялъригъатэрт балетмейстерым и къэфакIуэхэм. Адыгэ къафэм, ихъуэж къыхэмыхуэу, Григорий къигъэщIэращIэрт.

Апхуэдэ лъагъуныгъэ гъуазджэм хуищIат абы зэрыцIыкIу лъандэрэ. И адэ Юлий циркым и оркестрым и дирижерти, Гальперин нэхъыщIэр щIэх-щIэхыурэ актерхэм яхэплъэрт, унэм кIуэжа иужьи, илъэгъуахэр езыми ищIыжыну пылът.

Мыгувэу ар циркым и артист хъуащ - кIапсэм ирикIуэу Iэзэу къафэрт. Григорий къафэмкIэ Ленинград школым щеджащ, ардыдэм и оперэ театр цIыкIум щылэжьащ. ИужькIэ ар Свердловск макIуэ, хореографие училищэм классикэ къафэхэр щеджыр. ЕджапIэр къиухри, Гальпериным лэжьэн щыщIидзащ оперэмрэ балетымкIэ Луначарскэм и цIэр зезыхьэ театрым. Гупышхуэ зыхэхуам абы япэу и къафэхэр щигъэуву щIидзащ. Куэд дэмыкIыу къэунэхуащ уэрэдымрэ къафэмкIэ Урал дзэ округым и ансамблыр. Абы ар и япэ балетмейстер мэхъу.

«Кадрильная пляска». Арат Григорий ансамблым и гъусэу япэу игъэува къафэм зэреджэр. Абдеж щегъэжьауэ ар а гъуазджэм зыIэпишащ, лъэпкъ къэфэкIэхэм къызэрымыкIуэу гъунэгъу хуэхъуащ. Зи хъэтI зиIэж унафэщI гумызагъэуи зыкъыщигъэлъэгъуащ абы мы ансамблым.

Гальперин Григорий Къэбэрдей-Балъкъэрым зэрыщылэжьа илъэсхэри купщIафIэт. Куэдым яфIэфIу щытащ Къэбэрдей-Балъкъэрым уэрэдымрэ къафэмкIэ и ансамблым абы щигъэуву щыта «ЛIыжьхэр», «Фермэм» гушыIэ къафэхэр. Къафэ къудей мыхъуу, ахэр спектакль щIыкIэу гъэпсат. Аракъэ гъуазджэ нэс жыхуаIэр?!

ИкъукIэ лэжьыгъэшхуэ иригъэкIуэкIащ Гальпериным. Абы и нэIэм щIэту къэфакIуэ ахъырзэман къахэщIыкIащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Алэкъей Мухьэмэд, Къуэдзокъуэ Людмилэ, Чэрты Лидэ сымэ, нэгъуэщI куэдми.

Мэрыш Заур и гукъэкIыжым щыщ: «Гальпериныр классикэмкIэ лъэщт, Ульбашев Мутай лъэпкъ къафэхэм хуэIэкIуэлъакIуэт. А тIур зэдэIэпыкъуурэ, дэри ди гуащIэ демыблэжурэ дыкъыдэкIуэтеящ, зыдужьащ».

Мамбэт Хьэсэн: «Ульбашев Мутай нэмыщI, къыдэгугъуащ Гальперин Григорий. Щэнхабзэми утыку итыкIэми дыхуэзыгъэсар а лIы Iущырт. Нобэ утыку кърахьэ къафэ куэдым я лъабжьэр аращ зыгъэтIылъар. Пэжыр жысIэнщи, пщIыхьэпIэфIым хуэдэт а зэманыр».