Щхьэусыгъуэ иIэщ

 Дуней хъурейр зы IуданэкIэ  зэпызыщIэ Интернетым и фIыгъэкIэ умыщIэ  куэд къызэрыпщIэм  хуэдэ дыдэу, убэлэрыгъыу  ущыщыуи къохъу. И щхьэусыгъуэр къыпхуэмыщIэу, укъыщигъэуIэбжьи къыпхуохуэ.

КъызэрыщIэкIымкIэ,   Инджылызым щыIэ,  тхьэмбылым    къыщыхъей   узхэр  къызэрагъэнаIуэ  Iэмалхэмрэ  Iэмэпсымэхэмрэ   хэгъэщхьэхукIауэ  елэжь IуэхущIапIэ  нэхъ  инхэм  я  зым  «Черкесия»  цIэр  зэрехьэ.  АдыгэщIыр  Урыс-Кавказ  зауэм  и  пэ  къихуэу дунейм къызэрыщацIыхуу   щыта  цIэмкIэ  зэджэ  IуэхущIапIэм  уадыгэу  гу  лъумытэнкIэ Iэмал  иIэкъым, дауи.  Ауэ  сыту пIэрэ   медицинэ  IуэхущIапIэм  апхуэдэцIэ щIигъуэтар?        

 «Черкесия»-р  -  астмэр  гъэхъужыным  хухэха, а  узыр  къызэрагъэнаIуэ Iэмалхэм  хэгъэщхьэхукIауэ  елэжь IуэхущIапIэщ», - дыкъыщоджэ  абы  и  Интернет-сайтым.  2006 гъэм  къызэIуаха, 2014  гъэм зи акцэхэр Лондон биржэм  изыхьа  «Черкесия»-р Инджылызым  къыщежьами, абы къыщIигъэкI хущхъуэхэмрэ Iэмэпсымэхэмрэ  Швециеми, США-ми, Китайми ирагъашэ, щIэупщIэшхуэ иIэщ.  IуэхущIапIэр  нэхъ зэрыцIэрыIуэр  НИОКС  цIэр зезыхьэ препаратымкIэщ.

«Дэ астмэ къызэуз дэтхэнэ зыми  зэрыхъукIэ Iэмэпсымэ нэхъыфIхэр къыхуэгъуэту  щытын хуейуэ къыдолъытэ», - къегъэнаIуэ «Черкесия»-м и лэжьэкIэ  мардэхэр.

Жэуап  зэкIэ къызыхуэдмыгъуэтыфа  упщIэр зыщ: зи гугъу тщIы «Черкесия» IуэхущIапIэр  адыгэхэм я тхыдэм   зыгуэркIэ  пыщIа? Хъыбарыр зэбгрызытыкIа  напэкIуэцIым зэрыжиIэмкIэ, «Сыт фи IуэхущIапIэм апхуэдэцIэ щIефтар?» - жаIэу  щеупщIам,  жэуапу къратар мыращ:  «Уз зэрыцIалэхэм  пэув  вакцинэр  япэу  къыщагупсыса  хэгъэгум  и  цIэкIэ фIэтщащ».

«Пэжкъым», - жытIэну тегъэщIапIэ диIэкъым.  «Пэжщ», - жытIэн хуэдэуи, «Черкесия» IуэхущIапIэм  ихъуреягъкIэ  зэкIэ  зыри  къыщытхуэгъуэтакъым.

Ауэ  пасэ зэманым щегъэжьауэ,  адыгэхэм   уз  зэрыцIалэхэм Iэмал  къыхуагъуэтыфу зэрыщытам и щыхьэтхэр  мащIэкъым.

«Сыту и щIыхуэшхуэ ттелъ дэ ипхъухэр дахэу къигъэнэн папщIэ, мышынэу, япэу  фэрэкI узкIэ  зыцIэла  цIыхубзым!  Сыт  хуэдиз  сабий къаIэщIиха  абы  фэрэкI узым  и Iэ пхъашэм», - етх XVIII  лIэщIыгъуэм  Кавказым  щыIа франджы  узэщIакIуэ Гельвеций  Клод.

Адыгэхэм я уз еIэзэкIэм  и хъыбар гъэщIэгъуэн  тхыдэм  къыхинащ  XIX лIэщIыгъуэм  ди  лъэныкъуэмкIэ  къыщепсыха   швейцар дохутыр  Флориан  Адриан Жили: «Шэч къызытехьэжын хуэмей Iуэхущ адыгэхэми шэшэнхэми удз хущхъуэхэм фIыуэ зэрыхащIыкIым ипкъ иткIэ,  я  уIэгъэ гъэхъужыкIэ Iэмалхэр ди дохутырхэми къызэращтэм. Абы и щыхьэтщ  полковник Эристов и Iэр пахыным Iуэхур нэсауэ и Iуэгъэм е щекIуам щыгъуэ,  бгырыс-дохутыр къраджэу, Iэр  къызэрырагъэлауэ щытар».    

Иджыри зы хъыбар Жиль къыбгъэдэкIыу:   

«Полковник гуэрым къыщыщIар имыщIэу, жьы пиубыду хъуат. Европэ дохутырхэр зригъэплъри, гууз иIэу къыжриIащ. Езым шэч къытрихьэу, Жэрмэт  зи  цIэ абэзэхэ дохутырым деж кIуащ. Ар сымаджэм къеплъщ, жиIэм едаIуэри, шым игъэшэсащ, и  гъусэу иришажьэри, лъэсу Iуащхьэм дришеящ. ИтIанэ къыжриIащ: «Уи европей дохутым жепIэжынуращ: мы  уэ  къэпкIуар къэзыкIум  гууз иIэкъым. Узгъэхъужынщ, Тхьэм жиIэмэ». Жэрмэтыр махуэ зыбжанэкIэ къыкIэлъыплъащ,  мазэм и щытыкIэм елъытауэ, дауэ ущыт, сыт зыхэпщIэр жиIэу, сымаджэм  къыпкърыупщIыхьурэ, икIэм икIэжым и гукъыдэжыншагъэр маркуэм къызэрыхэкIыр къыжриIащ».

Дигу къэдгъэкIыжыпхъэщ хамэ щIыпIэ къикIа зыплъыхьакIуэхэм адыгэхэм ерыскъыкIэ  зэрырамыгъэлейм  къыхэкIыу,  зэрыузыншэм икIи зэрылъагъугъуафIэм гу  лъатэу  зэрыщытар.

 Нэмыцэ-урыс генерал   Бларамберг Иоганн абы теухуауэ етх: «Абыхэм (адыгэхэм) Iуэхуншагъэмрэ ныбэизыгъэмрэ къыдэкIуэ узхэр яIэкъым. УIэгъэхэмрэ шынхэмрэ  зэрагъэхъуж Iэмалхэр къуэм адэм къыIэпихыу ящIэ».

Зи хъыбар нэгъэса дымыщIэ «Черкесия»-м ахэр къэтщIэжыну Iэмал къыдитащ. Гува-щIэхами, инджылыз IуэхущIапIэм и фIэщыгъэм щхьэусыгъуэ  хуэхъуари  наIуэ къэхъунщ. 

 Чэрим Марианнэ.