Дыщэ хьэмэ дыжьын?

Абдулкафий Умар Мысырым щыщ щIэныгъэлIщ, динымрэ цIыхубэ гъащIэмрэ зэзыпх ущие хъыбархэр жиIэжрэ къедаIуэхэр фIым хуиунэтIу. ЩIэныгъэлIым и утыку псалъэхэм я зым адыгэхэм я лъэпкъыцIэр къызэрыхэхуар ди гуапэ хъуащ, зи гугъу ищIыр ди лъэпкъ нэщхъеягъуэрауэ щытми. Газэ къалэм леишхуэ щызышэча хьэрыпхэр я Хэкум ирахуа адыгэхэм яригъэщхьу, Абдулкафий ахэр къыхуреджэ пасэрей адыгэхэм ядэплъейуэ, гущIэгъу зыхагъэлъыну. 

 ЖеIэ Абдулкафий Умар: «1763 гъэм, илъэс 200 хуэдиз е нэхъыбэ ипэкIэ, Кавказ зауэ жыхуаIэм щIидзауэ щытащ. Илъэс куэд дыдэкIэ екIуэкIа а зауэр Кавказым щыщ «шэрджэс» лъэпкъым кIуэдыжыпIэ хуэхъуащ. Я щIыпIэр ябгынэну хагъэзыхьу, ахэр хы Iуфэм Iуахуэри, кхъухькIэ щызэпрысыкIым, я нэхъыбэр псым итхьэлауэ жаIэж. КъыкIэлъыкIуа илъэси 100-м и кIуэцIкIэ шэрджэсхэм бдзэжьей яшхыну хуит защIыжакъым. Сыт щхьэкIэ? «Бдзэжьей тшхымэ, ди къуэшхэр тшхым хуэдэу аращ», - жаIэрт абыхэм. Алыхьым и цIэкIэ соIуэ, а Iуэхугъуэр апхуэдэ дыдэу тхыдэм къыхэнакIэ! Я къуэшхэмрэ я шыпхъухэмрэ хым зэритхьэлам къыхэкIыу, бдзэжьей яшхыныр хьэрэм зыщызыщIыжа лъэпкъ зэрыщыIар! Алыхьым щышынэхэрт, бдзэжьей яшхрэ пэт, я къуэшхэмрэ я шыпхъухэмрэ я лым щыщ яIухуэнкIэ. 
 Иджы дэ дызэвгъэплъыжыт, си къуэшхэ! Сыт нобэ къытщыщIыр? Ди лъэпкъыр яшх, зэтраукIэ, ягъэс, яукI, фIагъэж, щIы щхьэфэм трагъэкъэбзыкI. Абы щхьэкIэ дэ ди гуфIэгъуэхэм зедгъэубгъунри, мыхьэнэ зимыIэ зэштегъэупIэхэм дыщыхьэулеинри, зыдгъэделэнри, пэжыр дымылъагъу нэпцI зытщIынри хьэрэм зыхуэтщIыжакъым. Ауэ упщIэ гъэщIэгъуэнхэр къыдогупсысыф, губзыгъафэ зытедгъэуэну дыхэту: «Ярэби, щихъ! Къемэт махуэм къаIэтыну тэрэзэр дыщэу хьэмэ дыжьыну зэрыщытынур?» - жыдоIэри дыщIоупщIэ. 
 ЩIэныгъэлIым цIыхухэр къызыхуриджэр мыхьэнэ зиIэмрэ зимычэзумрэ зэхагъэкIынырщ. Палестинэм ис цIыхубэм апхуэдиз лей къазэрытехьэр щыплъагъукIэ, нэгъуэщI мыхъуми, абыхэм уигу ящIэгъупхъэщ. Хьэдисми жиIэркъэ: «Бэлыхь хэхуа уи къуэшым ущIэмынакIэ. Ар а зыхэхуам къелу, уэ ардыдэр къыптепсыхэнкIи мэхъу». 
 Абдулкафий Умар Кавказым теухуа хъыбаркIэ нэхъ пасэуи утыку къихьауэ щытащ. Езым и студенту, Дагъыстэным щыщ щIалэхэм абы жраIэжауэ щытащ зы КъурIэн тхылъ фIэкIа зыдэмылъ къуажэм ар щызэIэпахыу зэрыщытам. Сыт жиIэу щытми, Абдулкафий диным и пэжыр, ар зезыхьа цIыхухэм я дахагъэр къигъэлъэгъуэну хэтщ.