Лъэпкъым къыхокI гупсысэкIэ, IуэхущIафэкIэ, лэжьыгъэкIэ, щIэныгъэкIэ, гъуазджэкIэ абы и пщIэр зыIэтхэр. Хамэ къэралхэм щыпсэу адыгэпсэхэм лъэпкъым и уардагъэр нэхъри зэраIэтым ущогуфIыкI, лъэпкъым, тхыдэм, щэнхабзэм теухуа IуэхущIафэхэр щадэплъагъукIэ. Апхуэдэхэм ящыщщ унагъуэу хамэ къэрал щыпсэу, ди щэнхабзэм и фIыр зыхэзыщIэ, лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэм и мыхьэнэр нэсу къызыгурыIуэ бзылъхугъэ Джэдгъэф Маринэ.
Джэдгъэф Маринэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым инджылызыбзэмкIэ и къудамэр 2003 гъэм къиухащ. Печатымрэ цIыхубэ коммуникацэхэмкIэ КъБР-м и министерствэм илъэс зыбжанэкIэ щылэжьащ. Мы зэманым Франджым унагъуэу щопсэу. Маринэ инджылызыбзэмкIэ зригъэгъуэта щIэныгъэр лэжьыгъэ куэдым къыщыхуэсэбэпащ, къэхъуащ тхылъ урысыбзэм, адыгэбзэм кърихыу инджылызыбзэм щыхуигъэкIуа. Абыхэм къыщынэмыщIауэ, ар IэпэIэсэщ. Езым къызэригъэпэща брендым щIэту адыгэ тхыпхъэхэмкIэ хэдыкIа чысэхэмрэ фэилъхьэгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэмрэ ещI, ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэ цIыхубзхэм дэн-хэдыкIын Iэмал къагъэсэбэпу щытахэм тету.
Маринэ хамэ къэралыбзэхэм дихьэхырт, щIэхыуи хузэгъащIэрт, фIэгъэщIэгъуэнт лъэпкъ зэхуэмыдэхэм я гъуазджэ щIэинхэри. А псом теухуауэ тхылъ зэмылIэужьыгъуэ куэд щIиджыкIырт. Абы зэрыжиIэмкIэ, зыхуеджа IэщIагъэм япэ дыдэу кърикIуа Iуэхугъуэшхуэу къелъытэ Къубатий Борис адыгэ шхыныгъуэхэм теухуауэ тхылъ щигъэхьэзырым урысыбзэкIэ къыщыхьа Iыхьэр инджылызыбзэкIэ зэдзэкIыным зэрелэжьар.
Бзылъхугъэр зэрыцIыкIурэ дихьэхырт дэн-бзэным, сурэт щIыным, IэпэIэсэным. ЗэрыцIыкIурэ, махуэшхуэ гуэрхэм ехьэлIауэ тыгъэхэр къратмэ, абыхэми къахигъэщхьэхукIырт IэрыщIу ящIахэр. Сыту жыпIэмэ, ахэм псэ хуабагъэ яхилъагъуэрт. Апхуэдэ тыгъэхэм я гугъу щищIкIэ, пщащэм егъэзэж сабиигъуэм, хохьэж гукъэкIыжхэм. И анэм егъэджакIуэ лэжьыгъэм зыкъыдигъахуэурэ, пщыхьэщхьэкIэ сабийхэм я гуащэхэм щыгъын цIыкIухэр яхуиду, IэкIэ хидыкIыу щысырейт. Марини абы кIэлъыплъырт. Сабийм абы щыгъуэ и нэгум къыщIигъэхьэрт сурэту ищI фэилъхьэгъуэхэр цIыхухэм зэрахьэу, къагъэсэбэпу, зрагъэщIэращIэу.
Унагъуэ ихьа нэужь, Маринэ пIалъэкIэ щыпсэуащ и щхьэгъусэр зыщыщ Иорданием. Мы зэманым Франджым щопсэу, и псэм фIэфI IэпэIэсэным фIыуэ хэзэгъащ, абы ищI хьэпшыпхэр дуней псом щацIыху. ЩIалэ цIыкIуитI яIэщи, ахэр курыт еджапIэм макIуэ.
Маринэ и IэрыкIхэм къахощ адыгэ тхыпхъэхэмкIэ игъэщIэращIэ и чысэхэр. ЗэрыжиIэмкIэ, и чысэхэм, ида фэилъхьэгъуэхэм щыщ ящэхуащ Австралием, Бельгием, Нидерландхэм, Франджым, Германием, Голландием, Австрием, Испанием, Швецием, Швейцарием, Шотландием, Инджылызым, Алыджым, Японием, Кореем, Урысейм, Тыркум, Иорданием, Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм, Катарым, США - м, Канадэм, Тунисым, нэгъуэщI къэралхэми щыпсэухэм.
Чысэ цIыкIухэр ищIу щIидзащ 2016 гъэм, и IэкIэ - зэрыдэ машинэ хэмыIэбэу йолэжь сыт щыгъуи. Дыщэидэри, IуданэтедыкIри, щыгъэтедыкIри ещI. Маринэ и чысэхэм я хъыбар зэIэпахыурэ, куэдым къацIыхуащ. Чысэ цIыкIур Iэрыхьэным илъэс псокIэ пэплъэ къахокI и щэхуакIуэхэм. IэпэIэсэм ищIа хьэпшыпхэм зэщхьу тIу яхэбгъуэтэнукъым. Ар Маринэ зытемыкI хабзэщ.
Зы чысэ ищIыным зэман куэд токIуадэ - нэхъ мащIэ дыдэу махуитху хуэдиз. Дауи, зэрыщыту IэкIэ ещI. Ар щэхуакIуэм лъэбгъэIэсынми зы тхьэмахуэ ехьыж. Ауэ щыхъукIэ, и хьэпшыпхэр зигу ирихьхэм къахокI тыгъэ ищIын папщIэ хуэпIащIэу ар зыIэрызыгъэхьэну хуейуэ къэлъаIуи. Абыи зы Iэмал къыхуигупсысащ. Иорданием и къалащхьэ Амманрэ Налшыкрэ и IэдакъэщIэкIхэр зыдэт абджыпс плIанэпэхэр щагъэуващ. США-м, Тыркум щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм папщIи апхуэдэ Iуэхугъуэ къызэригъэпэщынущ. Москва щыIэ ди щIалэгъуалэм папщIи и адыгэ IэрыкIхэр щагъэлъэгъуэн зы щIыпIэ къигъуэтыну йохъуапсэ. И хьэпшыпхэм я щапIэхэр здэщыIэ къэралхэм щиIэщ абыкIэ дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъу ныбжьэгъухэр.
Маринэ адыгэ дыщэидэм, хэдыкIыным бзылъхугъэхэр хуегъасэ. Илъэс къэс Иорданием кIуэурэ адыгэ щагъэ - уагъэмкIэ, хэдыкIынымкIэ, дэнлъэч щIыным теухуауэ дерсхэр пщIэншэу щрегъэкIуэкI адыгэ IэпэIэсэным зыхуэзыгъэсэну зи нэ къикIхэм папщIэ. КъокIуалIэ щIалэгъуали ныбжь зиIэхэри. Уеблэмэ, зызэрагъэсэну зэманыр яхуримыкъуамэ е дерсым ехъуапсэу щхьэусыгъуэкIэ хэкIыжа щыIэмэ, щIэрыщIэу гуп къыщызэригъэпэщыжи къохъу. Япэ дыдэу IэпэIэсэным хуригъэджащ хэхэс бзылъхугъэу 65-рэ. Бжьэдыгъухэр, шапсыгъхэр, абазэхэхэр, къэбэрдейхэр къэкIуащ а дерсхэм. Нэхъыжь дыдэу зы бзылъхугъэ яхэтти, ар къэлъэIуащ: «КхъыIэ, си хъыджэбз, дерсыр адыгэбзэкIэ къыджеIэ. Дыщэидэм зыхуэдгъэсэну, дэнлъэчхэр тхуэщIыну - мыпхуэдэ Iэмал зэгуэр диIэну дыщыгугъакъым дэ. Мыр адыгэбзэкIэ къыджепIэмэ, дэ игъащIэкIэ ди гум ихункъым, ди быным я быныжхэми яхуэтIуэтэнщ», - жиIэри. Ар Маринэ и гум къинащ.
Адыгэ тхыпхъэхэм ятеухуауэ Маринэ тхылъхэр щIиджыкIащ, нэхъыбэу къигъэсэбэпхэм ящыу къыхегъэщ мыхэр: «Адыгэ тхыпхъэхэр» (Азэмат Мин-Къутас), «Дыщэидэ» (ДыщэкIхэ Елмасрэ Айшэрэ), «Адыгэ идэ» (Иуанокъуэ М.), «Предметы культуры адыгов» (Федосеенко А.О.), «Черкесы. Воины и мастера» (Щоджэн Ж.), «Тхыпхъэ: адыгская (черкесская) знаковая система» (Накуэ Ф.).
Пасэрей адыгэ тхыпхъэхэр зэманым, иджырей модэм кърегъэзэгъ Маринэ. Абы и щэхуакIуэхэм нэгъуэщI лъэпкъхэм ящыщхэри куэду яхэтщи, и IэдакъэщIэкIхэм ятрищIыхь тхыпхъэхэмрэ дамыгъэхэмрэ щIоупщIэ, ягъэщIагъуэ, зыщагъэгъуазэ. Езыми ягурегъаIуэ и IэдакъэщIэкIхэм къыщыгъэлъэгъуа тхыпхъэхэр къызэримыгупсысар, адыгэ лъэпкъым къызэрыддекIуэкIыр, ди щэнхабзэм зэрыщыщыр. Ар наIуэ зыщI сурэтхэри дэтхэнэ и хьэпшыпми щIыгъущ. Пщащэм и чысэхэм лъэпкъ гупсысэ къызыхэщ фIэщыгъэхэр яхуещI: Дахэ, Налмэс, Iэдииху, Дахэнагъуэ, Лашын, Гупсэ, Гуащэ, Гурыс, Дамэ, Дыщэ, Хэку, Удж, Насып, Нэмыс, Къафэ, Псысэ, Псынэ, Пщащэ, НалцIыкIу, Ридадэ, НэгъэцIу, Мэзгуащэ, Уардэ, нэгъуэщIхэри.
Франджым езым и IэрыкI чысэхэр щызэрехьэ. Париж и уэрамхэм адыгэ фащэ щыгъыу, чысэ цIыкIур иIыгъыу къыщыдыхьэкIэ, гъуэгурыкIуэхэм куэдрэ къагъэувыIэурэ и щыгъынхэм, тхьэгъум, чысэм къыщIоупщIэхэр. «Дэнэ къыщыдгъуэтыну дэри мыпхуэдэ дахэхэр?» - жаIэ.
Маринэ и унагъуэм адыгэ хабзэр щызэрахьэ, анэдэлъхубзэкIэ щопсалъэ.
Я щIалитIми бзэр яIурылъщ, иропсалъэ. Махуэ къэс гулъытэ хуащI икIи йолIалIэ абы зэщхьэгъусэхэр. Адэ-анэр быным хутопсэлъыхь ди хабзэхэм, жраIэ адыгэ таурыхъхэмрэ хъыбархэмрэ, адыгэ джэгукIэ гъэщIэгъуэнхэри ирагъэцIыху. АпщIондэхункIи, ахэр лъэпкъ гупсысэм дехьэх. БзиплI ягъэшэрыуэ щIалитIым: адыгэбзэр, хьэрыпыбзэр, франджыбзэр, инджылызыбзэр. Урысыбзэри зэрагъащIэ. Унагъуэр уэрамым адыгэбзэкIэ щыпсалъэмэ, зэхэзых куэдыр къабгъэдохьэри къыщIоупщIэ зэрыпсалъэ бзэм. ЯфIэдахэщ!
