«Махуэку» къыдэкIыгъуэхэм я зым ди лэжьэгъу Шал Мухьэмэд и гукъэкIыжхэр къытеддзауэ щытащ. ЗэдзэкIакIуэу зэрылажьэм ипкъ иткIэ, зыхуэмыхьэзыр щытыкIэ гъэщIэгъуэн куэдым ихуэу зэрыщытам и зы щапхъэу, Мухьэмэд къытхуиIуэтэжауэ щытащ Ганди Индирэ СССР-м къэкIуауэ къыщыщыпсалъэм, Кулиевым и усэхэр къыхигъэхуауэ зэрыщытар.
Зэманышхуэ зэрыдэкIам къыхэкIыу, Мухьэмэд кIуэрыкIуэм тету зэридзэкIын хуей хъуа сатырхэр къыхуэгубзыгъыжатэкъым. Ауэ Кулиев Къайсын къыщалъхуа махуэм ирихьэлIэу, интернетым къыдит Iэмалхэр къэдгъэсэбэпри, инд премьер-министрым и урысей зекIуэм теухуа сатыр зыбжанэ къэдгъуэтащ, балъкъэр усакIуэм и сатырхэри яхэту. Сэбэпышхуэ къытхуэхъуащ а Iуэхугъуэм философие щIэныгъэхэмкIэ доктор Эфендиев Сэлихь тетхыхьауэ зэрыщытари. «1976 гъэм Индие республикэм и премьер-министр Ганди Индирэ Мэзкуу ирагъэблэгъауэ, Кремлым къыщыпсэлъэн хуей щыхъуам щыгъуэ, къэралитIым я зэхуакум дэлъ зэхущытыкIэр мамырыгъэм тещIыхьауэ щытын хуейуэ къызэрилъытэ и гупсысэр щIигъэбыдэн папщIэ, Кулиев Къайсын и сатырхэр къихьауэ щытащ, - етх Эфендиевым. – Ар «Зауэм щаутIыпщ шэ къэс зытехуар анэм и гурщ…» жыхуиIэ усэрт».
Кулиевымрэ Ганди Индирэрэ тIури 1917 гъэм, щэкIуэгъуэм дунейм къызэрытехьари гъэщIэгъуэнщ. Инд премьер-министрыр балъкъэр усакIуэм нэхърэ зэрынэхъыщIэр махуэ I9 къудейщ. Мы Iуэхугъуэм мыхьэнэшхуэ иIэу къыщIытщыхъур щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъа, бзэ зыбжанэм хуэшэрыуэу щыта Ганди Индирэ бгырыс усакIуэм и усэхэм зэреджам и закъуэкъым. Кулиевым и усэхэр Монголием, Франджым, Германием, Югославием, Польшэм, Инджылызым, Индием, Японием, Чехословакием, нэгъуэщI къэралхэм къыщыдэкIат, дэтхэнэ зыми я къэралыбзэмкIэ зэдзэкIауэ. Франджым къыщыдэкI газетхэм я зым итхырт: «Кулиев Къайсын и творчествэр дунейпсо хъугъуэфIыгъуэхэм яхыубжэну зыхуэфащэ шедеврщ. Ар ябгъурытщ Байрон, Пушкин, Мицкевич, Гарсиа Лоркэ сымэ хуэдэ усакIуэхэм».
ЕдзыгъуитI къудейщ зэрыхъур Кулиевым и усэу Ганди Индирэ и гупсысэхэм щIэгъэкъуэн яхуищIар, ауэ абыхэм я лъабжьэм щIэлъ къарур нобэ махуэ щIагъуэ дэмыкIыу догъэунэху.
ЦIыхубз щэIу макъ зыщIыпIэкIэ къоIукI,
Шынэ мыухыр уэрэдыпкъыу щIэту.
Анэпсэм зэхилъхьа гущIэкъу уэрэдым
щIым гузэвэгъуэу телъыр илыпщIынт.
Дэтхэнэ зауэми япэу щаутIыпша шэр
техуэнущ блэмыукIыу анэм и гум.
Хэт бийм текIуауэ къикIми и кIэн,
зыщIыпIэ щыхэщIынущ анэм и гур.
Ганди Индирэ мы усэм щыщу къызэджар етIуанэ едзыгъуэрт.
Эфендиев Сэлихь иджыри щыгъуазэ дещI УФ-м и Президент Путин Владимир 2008 гъэм СНГ-м щыщ къэралхэм я зэIущIэшхуэ щекIуэкIым щыгъуэ, Кулиевым и сатыр цIэрыIуэхэр игу къигъэкIыжауэ зэрыщытар:
ЦIыху зи цIэ псори тыншщ фIыуэ плъагъуну,
Ар пэжмэ, уи гъунэгъури лъагъуф.
«А псом къегъэлъагъуэ, - жеIэ Эфендиевым, - Кулиевым и сатырхэр философ жыIэгъуэ зэрыхъуар, дунейпсо цIыхубэм я гукъеуэхэр къызэриIэту щытам къыхэкIыу».
КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм тхьэмахуэ ипэкIэ хъыбарегъащIэ зэбгритыкIащ, Мэзкуу дэт, Горькэм и цIэр зезыхьэ Литературэ институтым и «Художественнэ зэдзэкIыгъэхэр» къудамэм студентхэр къызэрищтэнум теухуауэ. Мы гъэм къэбэрдей адыгэбзэм кърахыурэ, тхыгъэхэр урысыбзэкIэ зэрадзэкIыу ирагъэсэнухэр щагъэхьэзырыну къудамэм цIыхуи 5-7 щIагъэтIысхьэнущ, етIанэгъэ абы балъкъэрыбзэри къыхэхъуэнущ. «Къэбэрдей-Балъкъэрым и тхакIуэхэм я дежкIэ абы мыхьэнэшхуэ иIэщ, сыту жыпIэмэ, Литинститутым 1978 гъэ лъандэрэ лъэпкъ литературэхэм папщIэ зэдзэкIакIуэхэр имыгъэхьэзырыжу къекIуэкIащ, - жиIащ а Iуэхум теухуауэ КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Бейтуганов Исмэхьил.
«Лъэпкъ зэхущытыкIэмкIэ къэрал стратегиер 2036 пщIондэ» дэфтэрым и проектыщIэм мыхьэнэшхуэ щрат Урысейм щыпсэухэр хэкупсэу къагъэтэджыным. А мурадым лъэIэсын папщIэ, гулъытэ нэхъ хуащIынущ къэралым ис лъэпкъхэм я литературэ хъугъуэфIыгъуэхэр урысыбзэм кърагъэзэгъэным. Лъэпкъ щхьэхуэхэм ятеухуауэ зэхъуэкIыныгъэ щхьэпэхэр зыхалъхьа мы дэфтэрым щIэуэ къыхыхьахэм язщ иджы щIыналъэхэм хуитыныгъэ нэхъыбэ зэрыратым. Абы къыхэкIыу, хамэбзэ литературэм щыщ IэдакъэщIэкIхэр лъэпкъыбзэхэм къигъэзэгъэн Iуэхуми гулъытэ нэхъыбэ игъуэтыну гугъэ щыIэщ.
