Тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ доктор Мэрзей Аслъэнбэч къыщалъхуа махуэр адрейхэм къахигъэщын зэримыхьэлым дыщыгъуазэ пэтми, лъэпкъым и блэкIамрэ и нобэмрэ хуищIа хэлъхьэныгъэм къыхэкIыу, щIэныгъэлIым и цIэр къидмыIуэныр тфIэзахуэкъым.
Мэрзей Аслъэнбэч СулътIан и къуэр 1965 гъэм дыгъэгъазэм и 3-м Орджоникидзе (иджы Владикавказ) къалэм дунейм къыщытехьащ. 1983 гъэм абы дыщэ медалкIэ къиухащ Налшык дэт школ №12-р. Совет зэманым курыт еджапIэм къыщIэкIа дэтхэнэ зы ныбжьыщIэми хуэдэу, Аслъэнбэчи армэм дэкIри, къэралым и пащхьэ щихь къалэныр Мурманск областым хыхьэ Печенегэ щIыпIэм щигъэзэщIащ. 1990 гъэм Мэрзейм къиухащ КъБКъУ-м тхыдэмкIэ и факультетыр. 1990 - 1996 гъэхэм ар ягъэув КъБР-м и лъэпкъ музейм. Зэрылажьэм хуэдэурэ, Аслъэнбэч Миклухо-Маклай и цIэр зезыхьэ, Этнологиемрэ антропологиемкIэ институтым и аспирантурэм щIэтIысхьэщ, 1997 гъэм «XVIII-XIX лIэщIыгъуэхэм зэфIэува адыгэ зекIуэр» диссертацэр утыку кърихьэри, тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат цIэр къыхуагъэфэщауэ щытащ. 2004 гъэм диссертацэр лъабжьэ зыхуэхъуа тхылъыр Налшык къыщыдагъэкIыжащ.
1996 гъэм къыщыщIэдзауэ, Мэрзейр КъБР-м Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым этнологиемкIэ и къудамэм щылэжьащ. 2022 гъэм щIэныгъэлIыр Абхъазым гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и щIэныгъэрылажьэ хъури, 2024 гъэм доктор диссертацэр абы щыпхигъэкIащ икIи тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ доктор цIэр къыхуагъэфэщащ.
Тхыдэр тхылъым щыму ит щIэныгъэ гъущэу къыпфIэзыгъэщI щIэныгъэлIхэм ящыщкъым Мэрзейр. ЗекIуэм тепсэлъыхьмэ, цейр щыгъыу, шым мэшэс, адыгэ лIыгъэр зэрызэхэлъыр къыбгуригъаIуэмэ, абы и щапхъэхэр псэзэпылъхьэпIэ IэнатIэм щыуегъэлъагъу. ЩIэныгъэлI куэд щыIэщ зытепсэлъыхь щIэныгъэр тхылъ напэкIуэцIым кърахыу, гъащIэм хамыпщэфу. Еджэн и лъэныкъуэкIэ щIыхуэ къытемына пэтми, Мэрзейм езыр зытепсэлъыхь блэкIар нобэрей махуэм и Iыхьэ ещIыф. ЩIэныгъэлIыр Куржы-абхъаз зауэм зэрыхэтари, Абхъазым и лIыхъужь цIэр зэрызэрихьэри Iуэху къызэрыкIуэу щыткъым. Тхыдэмрэ нобэрей махуэмрэ зэхуаку ямыIэм хуэдэущ Мэрзейр зэрыпсэур, и унагъуэ дахэри абы и щыхьэтщ. Езым идж адыгагъэрщ абы и жьэгум щытепщэр, и бынхэми абыхэм я быныжхэми яхипщэр.
Гулъытэ щхьэхуэ хуэфащэщ Аслъэнбэч езым и IэдакъэщIэкIхэм нэмыщI, и егъэджакIуэ Нало Евгение Жамырзэ и пхъум и фэеплъыр зэрыщымыгъупщэр. Налом и лэжьыгъэхэр щызэхуэхьэсыжа тхылъитI игъэхьэзыращ Мэрзейм. ЩIэныгъэлIым сытым дежи къыхегъэщ и акъылыр щызэрыубыд зэманым Нало Евгение и цIыхугъэ лъагэр унэтIакIуэ зэрыхуэхъуар.
«ЦIыхур къыщалъхуа махуэракъым мыхьэнэ зиIэр, гъащIэр зэрырихьэкIа щIыкIэрщ», - жеIэ Мэрзей Аслъэнбэч. А псалъэ хэIэтыкIахэм езы щIэныгъэлIым и гъащIэ гъуэгур жэуап купщIафIэ зэрахуэхъужымкIэ псори акъылэгъу къызэрытхуэхъунум шэч къытетхьэркъым.
