Лъэпкъ гъуазджэр хъумэнымрэ абы нэхъыбэ щыгъэгъуэзэнымрэ зи гуащIэшхуэ хэзылъхьа гупщ «Кабардинка» Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал академическэ ансамблыр. Ар щызэфIэува лъэхъэнэр ди щIыналъэм и тхыдэм щыщ зы IыхьэфIу къалъытэ.
Ансамблым утыку къришащ къэфакIуэ пщIы бжыгъэхэр, абыхэм ящыщ куэдым къыхуагъэфэщащ РСФСР-м, КъБАССР-м я цIыхубэ, щIыхь зиIэ я артист цIэ лъапIэхэр, къратащ СССР-м и медалхэр, орденхэр, щIыхь, фIыщIэ тхылъ бжыгъэншэхэр. Сыт хуэдэ щIыпIэ гупыр щыIами, дэнэкIи абы Iэгуауэшхуэхэр къыщыхуаIэтащ.
Я Iэзагъэм къыдэкIуэу, ансамблым хэта нэхъыжьыфIхэм нэмыс яхэлъымкIи къахэщырт. Апхуэдэхэм я щапхъэт Нартокъуэ Мухьэмэтджэрий. ЗэрыжаIэжымкIэ, абы хэлът лIыгъэри, хабзэри, зэчий къызэрымыкIуэри.
Вольнэ Аул щыщ Нартокъуэ Мухьэмэтджэрий 1941 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Уэрэдымрэ къафэмкIэ и ансамблым хыхьауэ щытащ. Соттаев Къанщауэ и гукъэкIыжхэм къыхощыж Мухьэмэтджэрий: «Илъэс 15-кIэ ансамблым ар къыщыфат, сэ гупым сыщыхыхьам. ЖысIэфынущ абырэ сэрэ дызэрызэдэлэжьа илъэсхэм зэныбжьэгъуфI дызэхуэхъуауэ - езыри фIыуэ къысхущытащ, сэри сыт щыгъуи сыхуэарэзыт. Къызэрыфэн хуейм, утыку итыкIэм сыхуигъэсащ Нартокъуэм. Шэру Соня и гъусэу абы «Къафэр» игъэзащIэрти, концерт ттыну къуажэхэм дыщыкIуэхэм сэ сыкъыдидзырти, и пIэкIэ сыкъигъафэрт, «нэхъ щIэх уесэн щхьэкIэ» жыхуиIэу. Илъэс зыбжанэкIэ дэ тIур икIи дыкъафэу икIи хьэлъэзехьэу дызэдэлэжьащ. ИтIанэ щакIуэ кIуэрт пщэдджыжь къэсыхункIэ. Абы къызэрикIыжуи, къыкIэрыху и Iуэхум къыхэмыхуэу, къэфэным иужь ихьэрт. Егъэлеяуэ цIыхуфIт, гушыIэрейт, гупым пщIэ щызиIэт. ЩIалэгъуалэр ахъшэ щIыхуэ дыхуей щыхъум арат зызыхуэдгъазэр, зэи зыкIи уигъэщIэхъунутэкъыми».
Абы и лIыгъэм щыхьэт техъуэн зы хъыбар цIыкIуи Къанщауэ итхыжащ: «Зы къэрал гуэр, сыт хуэдэми сщIэжкъым, къызэхэткIухьауэ дыкъыздэкIуэжым, Ростов дыкъэмысыпауэ зы гуп цIыкIу ди вагоным къытеуащ. ХъунщIакIуэхэр мывэкIэ къыдэуэу, башхэр къыттракъутэу щыхуежьэм, фэбжь зылъысаи къытхэкIащ. Мухьэмэтджэрий къыттеуахэм ящыщ зым иIыгъ бжэгъур къытрихри, япэуват… Зи гугъу сщIа Iуэхур ди нэгу щIэкIам щыщщ. 1958 гъэм Монголием дыщыIащ. Сэ сымаджэщым сыщIэхуэри, концертхэм сыхэтакъым. Ансамблым зыкъигъэлъэгъуэн зэриухыу Мухьэмэтджэрий, фащэр зыщихыжынми зэман иримыгъэхьу, епIэщIэкIыу щIэупщIакIуэ къысхуэкIуэрт. Зы пщыхьэщхьэ дэкIа къыщIэкIынкъым абы сыкъимылъагъуу. ЩыIэщ апхуэдэ цIыхуфIхэр!
Нартокъуэм и къэфэкIэу щытам и гугъу щащIыжкIэ, ар Iэзэт зэрыхуажаIэр уеблэмэ яфIэмащIэт. Адыгэ къафэхэм къищынэмыщIа, а зэманым утыку кърахьэу щытащ адрей лъэпкъхэми я щэнхабзэр. Мухьэмэтджэрий псори зэхуэдэу къехъулIэрт. Апхуэдэ зэфIэкIым папщIэ, Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 400 щрикъум ирихьэлIэу, Нартокъуэм къыхуагъэфэщат «РСФСР-м щIыхь зиIэ и артист цIэ» лъапIэр.
