Литературэр гъащIэм и гъуджэщ

Литературэм ди гъащIэм щиубыд увыпIэм, абы и мыхьэнэм теухуащ усакIуэ цIэрыIуэ Бицу Анатолэ и тхыгъэр.

«Литературэм и къалэн нэхъыщхьэу дапщэщи щыту сэ сщIэр зыщ – гъащIэр художественнэ IэмалхэмкIэ пэжу къэгъэлъэгъуэнырщ. Аращ абы «гъащIэм и гъуджэкIэ» щIеджэри. Абы хохьэ зи хьэл-щэнкIэ, зи IуэхущIафэхэмкIэ, зи дуней тетыкIэкIэ зэхуэмыдэ цIыху щхьэхуэхэм я образхэр IупщIу, уи фIэщ хъууэ, гъащIэм узэрыщрихьэлIэм хуэдэу къэгъэлъэгъуэныр. Ахэр къызэрыбгъэщIыфырщ зэлъытар уи тхыгъэр фIы хъунуми Iей хъунуми. А къалэным зихъуэжыркъым. Апхуэдэуи зихъуэжыркъым литературэм укъызыхуриджэм. Ар дунейм цIыхуу утетынырщ, гъащIэр уи гуащIэкIэ зэребгъэфIэкIуэным ухущIэкъунырщ, захуагъэм, цIыхухэр зэхуэгъэдэным, псэукIэ дахэм, къэкIуэнум ущIэбэнынырщ. Пэжщ, зэман щхьэхуэхэм абы укъыхуреджэ Iэщэ къапщтэу зыкъэпIэту революцэ пщIынуи, Iэщэншэу унафэ ткIийхэр къапщтэурэ хабзэ пыухыкIахэм тету зэхъуэкIыныгъэ ебгъэкIуэкIынуи. Апхуэдэхэм дежи литературэм зэрихуэр зы Iуэхущ – гъащIэр узэщIынырщ. Литературэм и пщIэр нобэ хуэдэу щехуэхи щыIэщ, икъукIэ лъагэ щыхъуи къохъу, ауэ абы и мыхьэнэр кIуэдыркъым, и къалэным зихъуэжыркъым.

Тхыбзэ зэригъуэтрэ куэд мыщIа дэ тхуэдэ лъэпкъ цIыкIум и литературэм щIэгъэхуэбжьауэ зиужьын хуей хъуащ. ЦIыкIухэр школым зэрыщеджэн учебник закъуэтIакъуэ фIэкI диIакъым лIэщIыгъуэ кIуам и пэщIэдзэм тхыбзэ щыдгъуэтам (я гугъу сщIыркъым урысыбзэкIэ тхэуэ щыта Нэгумэ Шорэ, Хъан Джэрий сымэ хуэдэхэм).

Нобэ еплъ: литературэм и жанр псоми IэкIуэлъакIуэу иролажьэ ди тхакIуэ-усакIуэхэр. Абыхэм я Iэдакъэ къыщIокI лъэпкъышхуэ куэдым илъэс щэ бжыгъэкIэ зэрагъэпэща литературэхэм япумыдзыхын тхыгъэхэр. Апхуэдэу зипчу лъагапIэ гуэрхэм унэсыныр ехъулIэныгъэшхуэщ, абы гугъуехь зэрыпыщIари гурыIуэгъуэщ. Дэ къызэднэкIащ лозунг щIыкIэ, кIий-гуо, щхьэфэтегъэцIэфт, егъэлеиIуа, пэжщIэуфэ, пцIыгъэбатэ, унафэщI и IуэхутхьэбзащIэ тхэкIэр. «Ди гъащIэр щIэращIэщ, догуфIэ, дотхъэж, коммунизмэм дыхуокIуэ» жыхуэтIэхэр IэщIыб тщIащ. Нобэ пэжырытхэ хъуауэ жыпIэ хъунущ ди литературэр, ар куущ, Iущщ. Пэжу, ныкъусаныгъэншэкъым иджыри. Тхыгъэ фагъуэ, къарууншэ гуэрхэри дунейм къытохьэ.

Сэ си ныбжьхэм ди гъуэгуанэм «зэпычыгъуей Iыхьэ» гуэр иIамэ, ар япэ лъэбакъуэхэр щытчарауэ къыщIэкIынщ. Дэ дрикIуакъым щэщI гъэхэм щыIа тхэкIэм тет куэдым я лъагъуэ. Дэ къыхэтхащ «гупсысэр куэдрэ псалъэр мащIэу» жызыIа Тхьэгъэзит Зубер сымэ я гъуэгур. КIэщIу жыпIэмэ, щыщыуэгъуафIэ ныбжьым дыщитам зыщыдмыгъэуэн тхузэфIэкIащ. Щыгъуазэ зытщIырт ди къэралышхуэми хамэ щIыпIэхэми я усыгъэ пэрытхэм, дызыдэплъеипхъэхэри къэдгъуэтырт.

«Тхьэм къыбгъэдилъхьа зэчий» жыхуэпIэр зимыIэм тхакIуэкIи усакIуэкIи уеджэ хъунукъым. Ар гурыIуэгъуэщ. Мыри IупщIщ: тхакIуэпсэ, усакIуэпсэ пIуту укъалъхуами, жыпIэфынур дахэу, гум дыхьэу къызэрыпIуэтэн Iэзагъэ зэбгъэгъуэтын хуейщ. Iэзагъэр къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ щIэныгъэм. Аращи, тхэ цIыхур игъащIэ псокIэ еджэн хуейщ».