УФ-м и цIыхубэ артист, театрымрэ киномрэ я актёр ТIыхъужь Алийрэ (I9I7-I995 гъгъ.) УФ-м и цIыхубэ артисткэ ДыщэкI КIунэрэ (1917 - 2003 гъгъ.) я цIэкIэ илъэс къэс къызэрагъэпэщ фестивалым КъБР-м и Музыкэ театрым щыпащащ. Хабзэ зэрыхъуауэ, ар Ауанымрэ гушыIэмрэ я махуэм ирагъэхьэлIащ.
Пшыхьыр ирагъэкIуэкIащ республикэм и артистхэу Мизиев Аубэчыррэ КIэхумахуэ ФатIимэрэ. Зэхуэсахэм ягу къагъэкIыжащ ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ я гъащIэмрэ гуащIэмрэ щыщхэр.
Къэбэрдей къэрал драмэ театрым и тхыдэм къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ абы и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм, и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэфI хуэзыщIахэм ящыщу нобэр къыздэсым зи цIэр ящымыгъупща ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ. Зи IэщIагъэр фIыуэ зылъагъуу щыта а артистхэм я цIэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ я тхыдэм дыщэ хьэрфхэмкIэ тхауэ къыхэнащ. Ахэр зымыцIыху республикэм къигъуэтэгъуейщ. Алийрэ КIунэрэ я гъащIэр хуэгъэпсауэ щытащ театр гъуазджэм гу къабзэрэ псэ хьэлэлкIэ хуэлэжьэным.
ГушыIэ жанрым къыхуигъэщIа артист цIэрыIуэ ТIыхъужь Алий Москва Луначарскэм и цIэр зезыхьэ Театр институтыр къиухыу къигъэзэжа нэужь, Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щылэжьэн щIидзащ. Ар къэзыцIыхуу, фIыуэ къэзылъагъуу щытахэр мащIэкъым. Зи гур къабзэ, зэфIэкI инкIэ Тхьэр зыхуэупса артист щэджащэр цIыхухэм я гум, я псэм дыхьат. ТIыхъужь Алий и цIыхугъэри, и макъри, и дуней тетыкIэри, и гушыIэкIэри, и джэгукIэри – псори зэкIужт, телъыджэт.
ДыщэкI КIуни къэзымыцIыху республикэм къигъуэтэгъуейт. 1935 гъэм илъэс 14 ныбжьым иту ар Псыхуабэ ягъэкIуащ, библиотекэ лэжьыгъэм щыхурагъаджэ курсхэм. ЕджакIуэхэм папщIэ абы къыщызэрагъэпэща драмкружокым жыджэру хэтт КIунэ. Курсым кIуахэм ягъэува спектаклыр зылъэгъуа Къалмыкъ БетIал ДыщэкIым къылъыса ролыр зэригъэзэщIар игу ирихьауэ жаIэж. Уеблэмэ, арэзымэ, Москва щыIэ ГИТИС-м игъэкIуэну къыжриIат, ауэ ДыщэкIыр щеджар Налшык къалэ дэт театр студиеращ.
1937 гъэм Къэбэрдей театрыр къызэIуахащ. Япэу сценэм къихьахэм яхэтащ КIунэ. Корнейчук Александр и «Платон Кречет» пьесэм хэт Лидэ и ролыр игъэзэщIащ абы щыгъуэм. КIунэ Къэбэрдей театрым зэрыщылэжьа илъэс 65-м къриубыдэу роль 250-м щIигъу игъэзэщIащ. Псом хуэмыдэу артисткэм фIыуэ илъагъуу щытащ анэм и ролыр. Абы нэхъ къехъулIауэ къалъытэ Гоголь и «Фызышэм» щигъэзэщIа Агафье Тихоновэ, Шолохым и «ЩIыщIэ къэIэта» тхыгъэм къытращIыкIа спектаклым къыхэщ Куприяновэ Дарье сымэ я ролхэр. КъыжыIапхъэщ, комедие, трагедие ролхэм пылъхьэншэу пэлъэщу зэрыщытар. КIунэ кинохэми щыджэгуащ. КIыщокъуэ Алим зи сценарий итха «Бгы къыгуэуа» фильмым адыгэ фызыжь Зэрылэ и ролыр арат зратар. Театрым къыдэкIуэу жылагъуэ лэжьыгъэхэри игъэзэщIащ ДыщэкIым. Ар КъБАССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату тIэунейрэ хахащ.
ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ щызэдэджэгуа спектаклхэм щыщ пычыгъуэхэр экранымкIэ къагъэлъэгъуащ. Апхуэдэхэт Шолохов Михаил и «ЩIыщIэ къэIэта», «ТIатIушэрэ СатIурэ» спектаклхэр.
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрыр, Кулиев Къайсын и цIэр зезыхьэ Балъкъэр къэрал драмэ театрыр, Горький Максим и цIэр зезыхьэ Урыс драмэ театрыр, КъБР-м и Музыкэ театрыр хэтащ фестивалым, я спектаклхэм щыщ пычыгъуэ ягъэлъагъуэу. Зэхыхьэм я гуапэу зыкъыщагъэлъэгъуащ гъунэгъу щIыналъэхэм къикIа хьэщIэхэми. Лермонтовым и цIэр зезыхьэ Урыс къэрал драмэ театрым (Шэшэн Республикэ), УФ-м и цIыхубэ артист Зыхьэ Заур (Адыгэ Республикэ), «Амран» щIалэгъуалэ театрым (Осетие Ищхъэрэ-Алание) я артистхэм. Иужьрейр псом хуэмыдэу ягу ирихьауэ жыпIэ хъунущ - щIалэгъуалэ театрым и артистхэм Урысейм, Италием, Германием, нэгъуэщI щIыпIэхэм щыцIэрыIуэ уэрэджыIакIуэхэм зыпащIыжащ, я гушыIэкIэм пыплъхьэн щымыIэу.
Пшыхьым къыщыпсэлъащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин, КъБР-м и цIыхубэ артист Къуныжь Алим, УФ-м и цIыхубэ артист Зыхьэ Заур, Шэшэн Республикэм Лермонтовым и цIэр зезыхьэ и Урыс къэрал драмэ театрым и унафэщI Осмаевэ Заретэ сымэ.
ГушыIэ дахэкIэ гъэнщIа пшыхь гукъинэжым хэтащ уэрэджыIакIуэхэу Хьэкъул Оксанэ, Еуаз Азэмэт, Щокъуий Муратрэ Дау Iэминэрэ, цIыхубэ къафэхэмкIэ щапхъэу къалъыта «Шардан» ансамблыр, нэгъуэщIхэри.
Илъэс 30-м щIигъуауэ Налшык къыщызэрагъэпэщ ТIыхъужь Алийрэ ДыщэкI КIунэрэ я цIэр зезыхьэ театр фестивалыр. Гуапэщ къыхэбгъэщыну и къызэгъэпэщыкIэкIи лэжьыгъэу щагъэлъагъуэмкIи ар кIуэ пэтми зэрефIакIуэр.
