ЕджапIэ ехьэжьар къэзыуха, ехъулIэныгъэхэр зиIэ, IэнатIэхэм щехъулIэ гуп зэрыIыгъ я егъэджаIуэ профессорым деж хьэщIапIэ кIуащ. Уэршэру здэщысым лэжьыгъэ IэнатIэ Iуэхум нэсахэщ: еджапIэр къэзыухахэр тхьэусыхэрт гъащIэ гугъуехь куэдым зэрыIууэм къыхэкIыу.
И хьэщIэхэм кофе яхуигъэвэну мурад ищIри, профессорыр пщэфIапIэм кIуащ, кофе зэрыт шейнычымрэ стэкан зэмылIэужьыгъуэхэмрэ къахутригъэуващ Iэнэм: фарфорым, абджым, пластикым, хрусталым къыхэщIыкIат стэканхэр. НэгъуэщIу жыпIэмэ, языныкъуэхэр къызэрыгуэкIт, адрейхэр лъапIэт.
ЩIалэгъуалэм стэканхэр щызэбграхым, профессорым жиIащ:
- Гу лъывэзгъэтэнут, стэкан нэхъ дахэхэмрэ нэхъ лъапIэхэмрэ къэфщтащ, пудхэр къэвгъанэри. Ар, дауи, фэркIэ тэмэмщ - фи щхьэм хуэвгъэфащэр нэхъыфIырщ, ауэ мис а щхьэусыгъуэращ фи гугъуехьхэм лъабжьэ яхуэхъур. ЗыгурывгъаIуэ, стэканым кофер нэхъыфI ищIыркъым. Иныкъуэхэм деж стэканыр нэхъ лъапIэнщ, кофе пуд узэмыфэфым фэ къытригъауэу. Пэжыр жыпIэмэ, фэ иджыпсту фызыхуеяр кофе къудейт, стэкан гъэщIэрэщIатэкъым. Ауэ фэ фыхуейуэ кумбыгъэ нэхъыфIхэр къыхэфхащ, итIанэ хэт сыт хуэдэ къылъысами зыпэфплъыхьащ.
Иджы фегупсыс: гъащIэр кофещ, лэжьыгъэр, ахъшэр, щытыкIэр, жылагъуэр стэканращ. Ахэр гъащIэр къыщагъэсэбэп Iэмэпсымэ къудейщ. Кумбыгъэракъым ди гъащIэм и фIагъыр зыгъэбелджылыр, езыгъэфIакIуэр. Языныкъуэхэм деж стэканым и дахагъыр дгъэщIагъуэурэ, кофем и IэфIагъымкIэ зыдгъэнщIыну тщогъупщэж.
ЦIыху насыпыфIэр нэхъыфI псори зиIэракъым, атIэ а яIэм фIыгъуэ хэзылъагъуэрщ.
Уи щIалэгъуэр хъумэ
Адэр дунейм щехыжым и къуэм жриIащ:
- Си щIалэ, сэ мы къызэуэлIа узым сыкъелынукъым. Ауэ уэ насыпыфIэу упсэуну сыхуейщ.
- Ди адэ, сыт насыпыфIэ сыхъун щхьэкIэ сщIэн хуейр?
- Ежьи, дунейр къызэхэкIухь, насыпыр зищIысымрэ ар къызэрыбгъуэтынумрэ къыбжаIэнщ.
Адэр лIа нэужь, къуэр ежьащ. Уэру ежэх псышхуэм нэсри, абы и Iуфэм къыщызыущыхь шы уэдыкъуам ирихьэлIащ.
- Дэнэ укIуэрэ щIалэщIэ? - щIэупщIащ шыр.
- Насып лъыхъуакIуэ сыкъежьащ. Уэ пщIэуэ пIэрэ ар къыщызгъуэтынур?
- Мыдэ къызэдаIуэ, - къитащ жэуап шым. – Сэ си щIалэгъуэм псоми фIыуэ сыкъалъагъурт, сагъашхэрт, сагъафIэрт. Уеблэмэ шхалъэм си щхьэр хуэсшийртэкъым, си жьэм къыжьэдалъхьэрт. Сыт хуэдиз лэжьыгъэри си фэм дэхуэрти, нэгъуэщIхэм сегупсысыртэкъым. Абы щыгъуэм сэ нэхърэ нэхъ насыпыфIэ мы дунейм темыту къысщыхъурт. Иджы жьы сыхъуащи, зыри къысхуеижкъым. Сэ бжызоIэ – уи щIалэгъуэр хъумэ. Сэ зэрысхъумам хуэдэукъым зэрыпхъумэнур. НэгъуэщIхэм къыпхузэрагъэпэщ тыншыпIэм ущымыгугъыу, уэ езым уи щхьэр зэрыбгъэпсэужыным иужь ит. НэгъуэщIхэм я гурыфIыгъуэм уэри щыгуфIыкI. Гугъуехьым ущымышынэ. Апхуэдэу ущытмэ, улIэжыху лъагъуныгъэмрэ ныбжьэгъугъэмрэ укъаухъуреихьынущ.
ЩIалэщIэр ежьэжри, зыкъомрэ кIуауэ гъуэгущхьэм телъ блэм ирихьэлIащ.
- Дэнэ уежьа, щIалэ? – щIэупщIащ блэр.
- Дунейр къызэхэсплъыхьыну сыкъежьащ, насыпыр здэщыIэр къэзгъуэтыну си мураду, - итащ щIалэм жэуап.
- АтIэ сэ жысIэм къедаIуэ, - къыщIедзэ блэм. – Си гъащIэ псом си шэрэзым пылъ щхъухьым сригушхуэу сыпсэуащ. Псори къысщышынэрти, сэ сынэхъ бланэу, сынэхъ къарууфIэу къысщыхъужырт. Ауэ хуабжьу сыщыуэрт. Мис иджы псоми зыкъысщадзей, саукIыну сыкърахуэкI. Псоми зафIызогъэпщкIу. Иджы сэращ абыхэм ящышынэр. Уэри уиIэщ бзэгу. Уи псалъэм ухуэсакъмэ, тыншу упсэунущ, жьы ухъуа нэужьи зыми зыфIэбгъэпщкIун хуейкъым. Апхуэдэу щытмэ, насыпи уиIэнущ.
Блэм къыжриIар зэригъэзахуэурэ щIалэм и гъуэгум пищащ. Губгъуэм ит жыгышхуэм зы бзу дахэ тест, ицхэр зэмыфIэгъуу цIурэ, езыми зыкърихыу.
- Дэнэ укIуэрэ, щIалэ? - щIоупщIэ бзур.
- Насып къызолъыхъуэ. Уэ сыт хэпщIыкIрэ абы и хэщIапIэм?
- ЗэрыслъагъумкIэ, куэд щIауэ гъуэгу утетщ. Уи нэгур зэхэуфащ, уи щыгъынхэр сабэм иуащ. Узэрыщытам урещхьыжкъым, блэкIхэми зыкъыпщадзей. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, насыпми гъунэгъу зыкъыпхуищIыну фIэщщIыгъуейщ. Сэ си чэнджэщыр мыращ: сытым дежи дахагъэм урителъхьэу, уэри теплъафIэу ущытыфу зегъасэ. Мис абы щыгъуэм уи хъурегъыр фIы защIэу щытынущ. Ар зыхэплъхьэмэ, насыпри къэплъагъунущ.
ЩIалэр унэм кIуэжри, зигъэкъэбзащ, къыжраIа псоми егупсысащ. Абы иджы ищIэрт насып щхьэкIэ зы щIыпIи укIуэн зэрыхуэмейр.
ФIыр къызэрыбгурыIуэщ
КхъуэщынышхуитI къищынэмыщIа, иIэшхуи щымыIэу, зы бзылъхугъэ и закъуэу псэурт. Пхъэхьым и кIапитIым кхъуэщынхэр фIэдзауэ цIыхубзыр махуэ къэскIэ псыхьэ кIуэрт. Ауэ Iуэхуракъэ, зы кхъуэщыныр гъуанэти, псыр къижырт, адрейм изыбзэу псыр унэм къихьэсырт. Псыежэхыр гъунэгъутэкъыми, гъуанэ зиIэ къуэщыныр сыт щыгъуи ныкъуэу фIэкIа унэм къэсыртэкъым. ИлъэситIкIэ апхуэдэу екIуэкIащ, дагъуэншэ кхъуэщыныр и щхьэ зыхуэарэзыжу уардэу и щхьэр иIэтырт, мыдрей тхьэмыщкIэр укIытэурэ и зы мыгъуагъэ хуихьыжырт, къызыхуигъэщIам и ныкъуэм фIэкIа зэрыхузэфIэмыкIыр и гуныкъуэгъуэти.
Апхуэдэурэ зэманыр екIуэкIыурэ, и дагъуэр фIыуэ къызыгурыIуэж кхъуэщыным, и сэбэпыншагъэр хуэмыхьыжу, махуэ гуэрым бзылъхугъэм зыхуегъазэ: «Си ныкъуэдыкъуагъым хуабжьу сытоукIытыхь, уэру къибгъэхъуа псыр унэм укъэсыжыхукIэ си ягъэкIэ йокIыкIыжри». Зи ныбжьыр хэкIуэта бзылъхугъэр мащIэу пыгуфIыкIри, жиIащ: «Уэ гу лъыптауэ къыщIэкIынкъым сыт щыгъуи уздэсхь лъэныкъуэмкIэ удз гъэгъа куэду къызэрыщыкIым. Уи ныкъусаныгъэм сыщыгъуазэти, сэ а лъэныкъуэмкIэ удз гъагъэм и жылэхэр щыхэссащ. Уэ махуэ къэс а цIыкIухэм псы ящIыбокIэри, гъащIэ ябот. А зэманым къриубыдэу сэ удз гъэгъахэр къыпызупщIурэ си унэм щIэзгъэувэрти, си гукъыдэжыр къаIэтырт, дэрэжэгъуэ къызатырт. Уэ а узэрыщытым хуэдэу ущымытамэ, апхуэдиз дахагъэри щыIэнутэкъым, си гукъыдэжри фIыуэ нэхъ мащIэнут».
Дэтхэнэми фIагъыу бгъэдэлъыр хуэдгъэдахэрэ ар зэрыдгъэбэгъуэнум иужь диту дыкъызэдекIуэкIтэмэ, ди насыптэкъэ.
