Хьиджрэ махуэгъэпсымкIэ 1448 илъэсыщIэр иублакIэщ. Абы епха тхыдэ къэхъукъащIэхэр муслъымэнхэм ягу къигъэкIыжащ УФ-м и муфтий нэхъыщхьэ Гайнутдин Равиль.
«Хьиджрэ» хъужыр адыгэбзэкIэ «хьэжрэт» жыхуэтIэращ, и мыхьэнэкIэ «Iэпхъуэныгъэ». Псалъэм и хьэтыркIэ, Къэрэшей-Шэрджэсым нобэми ХьэжрэткIэ дыщIеджэр зэгуэр абы ди лъэпкъэгъухэр зэрыIэпхъуарщ. А псалъэ дыдэр къагъэщхьэпэ адыгэхэр хамэ щIыпIэм зэрикIам щытепсэлъыхькIэ. Бегъымбар лъапIэу щэлатымрэ сэламымрэ зэхар Мэккэ иIэпхъукIыу Мадинэ къалэм зэрыдэтIысхьауэ щытам епхащ псалъэм и къэпсэлъыкIэри и мыхьэнэри. Махуэгъэпсыр къапщтэмэ, ар къабж ЛIыкIуэ лъапIэр щыIэпхъуам щегъэжьауэ.
БлэкIа 1447 гъэм Мухьэммэд Бегъымбар лъапIэу щэлатымрэ сэламымрэ зэхар къызэралъхурэ илъэс 1500-рэ зэрырикъуар ягъэлъэпIащ цIыхубэм. Абы и фIыгъэкIэ Урысейм щыщ муслъымэнхэм мулид зэхуэсхэм епха суннэр къагъэщIэрэщIэжын, а цIыху махуэм теухуа тхылъхэр зэбгратыкIын, и псэукIэ хабзэр къащтэжын щIадзащ, муфтийм зэрыжиIэмкIэ.
«Си дуней тетыкIэм щыщ Iыхьэ гуэр къиублэжу цIыхухэр зыдэзыгъэплъейм и ужь къиува псоми я псапэр хуатхынущ», - ягу къигъэкIыжащ Гайнутдин хьэдис цIэрыIуэр.
Муфтийр тепсэлъыхьащ мы гъэм мэкъуауэгъуэм и 25-м хуэза IэшрыI махуэми. ЗэрыблэкIам къыхэкIыу, абы дыкъытеувыIэнкъым. Ауэ мухьэррэмым и нэщэнэфIхэр IэшрыI закъуэм деж щиухыркъым. ЩIэныгъэлIышхуэ Гъэзалий Iэбу Хьэмид зэрыжиIэмкIэ, мухьэррэмым и берычэтыр илъэс псом лъэIэсыну гугъэ щыIэщи, дин лэжьыгъэхэм зэрыхъукIэ абы къриубыдэу хэбгъэхъуэным фIы куэд хэлъщ.
«ИлъэсыщIэр зэриубла мухьэррэм мазэр ислъам махуэгъэпсымкIэ мазэ лъапIиплIым хеубыдэ, - жиIащ муфтийм. – КъурIэн лъапIэми Алыхьталэм щыжеIэ: «Пэжращи, Алыхьым и мазэхэр 12 мэхъу. Ар Инджылым иратхауэ щытащ, ди Тхьэм щIылъэмрэ уафэмрэ къыщигъэщIым щыгъуэ. Абыхэм ящыщу плIыр мазэ лъапIэщ». Мухьэррэмым къызэIуех а мазиплIри, тобэ къэтхьыжыным, ди IуэхущIафIэхэр зыхуей хуэдгъэзэным дыкъыхуреджэ. Бегъымбар лъапIэу щэлатымрэ сэламымрэ зэхам ищIа хьэжрэтыр ислъамым хэлъ гущIэгъум и дамыгъэу къыхэнащ тхыдэм. Мадинэ къалэм ЛIыкIуэ лъапIэм щиухуащ къызыхэкIа лъэпкъми, езыхэм я фэми, зэрыпсалъэ бзэми емылъытауэ, захуагъэмрэ мамырыгъэмрэ гъащIэм и лъабжьэу зыгъэува жылагъуэ. Нобэ ди диныр къаугъэ къагъэхъеин папщIэ къэзыгъэщхьэпэну хэтхэм а щапхъэм и закъуэ тегъэщIапIэу япэбгъэувыфынущ. «ЩIылъэм щекIуэкI гъащIэр зытетыпхъэм траухуа нэужь, мыхъумыщIагъэм зевмыгъэубгъу», - къыщыджеIэ Алыхьталэм КъурIэным.
Къихьа 1448 гъэр Алыхьым аргуэру тыгъэ къытхуищIа зэман лъапIэщи, тедвгъэгъэкIуадэ ар ди унэхэм, ди щIыналъэхэм, ди къэралым берычэтыр къетшэлIэным».
Къэбэрдей-Балъкъэрым щызекIуэ муслъымэн хъыбархэм я гугъу тщIымэ, накъыгъэ-мэкъуауэгъуэм къриубыдэу, Налшык аэропортым хузэфIэкIащ щIыналъэ лъапIэм хьэжыщI 3000-м нэс ишэу къишэжыну. Абыхэм ящыщу цIыху 700-р КъБР-м щыщщ.
- Республикэм дежкIи ди аэропортымкIи мыгъэрей хьэжым и пIалъэм къриубыдэу тхузэфIэкIар лъэбакъуэшхуэщ, - жиIащ «Налшык» аэропортым и унафэщI Айнетдинов Сергей. - Иджыри къэс республикэм и тхыдэм къыщымыхъуауэ, «Аэробус А 320» кхъухьлъатэр къэдгъэсэбэпын щIэддзащ. Апхуэдэ Iэмал къыдитащ «Джазирэ РВС» дунейпсо авиакомпанием дэлэжьэн зэрыдублам. Мы лэжьыгъэр илъэсрэ ныкъуэкIэ едгъэкIуэкIащ, республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбекрэ къалэныр зи пщэ къыдэхуэ къулыкъущIапIэхэмрэ ди дэIэпыкъуэгъуу».
Иужьрей кхъухьлъатэм къикIыжахэщ зи гуращэр къызэхъулIа, республикэм щыщ хьэжыщIи I86-р. «Алыхьым и фIыщIэщ, - жиIащ КъБР-м и муфтийм и къуэдзэ Сыжажэ Алим. - ПлъапIэу диIа псоми датеIэбащ. Алыхьталэр арэзы къытхуэхъун папщIэ тщIа хьэжыр дагъуэншэу къыдэхъулIауэ согугъэ. Дыщежьэм «Алыхьым узыншэу дыкъихьэсыж», - жытIэрти, псори Алыхьым и фIыщIэкIэ узыншэу дыкъекIуэлIэжащ. Псом япэ «Джазирэ-РВС» кхъухьлъатэ авиакомпанием фIыщIэ хуэтщIыну дыхуейт, апхуэдэ пIалъэ кIэщIым ди къалэныр дгъэзэщIэну Iэмал къызэрыдитам папщIэ. Налшык дилъэтыкIри, Мадинэ дылъэтащ, Джиддэ дыкъилъэтыкIыжри, Налшык дыкъыщытIысыжащ. Налшык аэропортым и лэжьакIуэхэм, КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек, Муслъымэн дин IуэхущIапIэм и унафэщI, муфтий Дзасэжь Хьэзрэталий сымэ фIыщIэшхуэ яхудощI. Алыхьым ди хьэжыр къабылу тIихыну долъэIу».
