ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 90 гъэхэм Анадолэм Iэпхъуа адыгэхэм я щIэблэщ актёр, тхакIуэ, сценарист цIэрыIуэ Онер (Гъуэгул) Четин. Къайсэр вилайетым хыхьэ Бинбогалар бгылъэ къуажэм къыщалъхуащ ар.
ЭкономикэмкIэ академиер Анкара къыщиухащ (I96I). Ауэ езым и псэр зыхуеIэр нэгъуэщIти, Анкара дэт художественнэ театрым лэжьэн щыщIидзащ (I963). Актёру иригъэжьами, илъэсипщIым къриубыдэу труппэм и художественнэ унафэщI хъуат. Театрым я лэжьакIуэхэм я зэгухьэныгъэу Анкара дэт къудамэм и унафэщIу щытащ. I973 - I982 гъэхэм продюсеру, Тыркум радиомрэ телевиденэмкIэ и комитетым и унафэщIым и къуэдзэ къулыкъу зэрихьащ.
Ар илъэсипщIкIэ щылэжьащ «Гумхуриет» («Республика»), «Миллиет» («Нация») газетхэм, нэгъуэщIхэми. «Бессмертное дерево» фильмым хэтащ. «Любовь в Стамбуле» тырку-герман художественнэ фильмым и сценарийр зытхари лIыхъужь нэхъыщхьэхэм ящыщ зым и ролыр зыгъэзэщIари Четинщ. А фильмым и сценарийм щхьэкIэ Тыркум Щэнхабзэмрэ туризмэмкIэ и министерствэм и «Гран-при» къратат абы. Радиомрэ телевиденэмрэ я журналистхэм я «Звезда года» дамыгъэ лъапIэр I98I гъэм, I982 гъэм Тырку газетхэмрэ журналхэмрэ я зэгухьэныгъэм и «Илъэсым и тхакIуэ» цIэр къыфIащат.
Абы и IэдакъэщIэкI тхылъхэм ящыщу нэхъ цIэрыIуэ хъуахэщ: «Гюлибик», «Мальчик из Бинбонга», «Кто видел синюю птицу?», «Апельсин», «Вороны не были черными» тхыгъэхэр.
«Гюлибик» сабий повестыр нэмыцэбзэкIэ зэрадзэкIри щэнейри Германием къыщыдагъэкIыжат. АбыкIэ траха фильмым Берлин кинофестивалым «Сабий фильм нэхъыфI» саугъэтыр къыщихьащ I984 гъэм.
Фи пащхьэ идолъхьэ а тхыгъэр ГъуэгулI Онер и анэдэлъхубзэмкIэ зэдзэкIауэ.
I Iыхьэ
Уо, ар сыт хуэдэу адакъэт! Нэхущ пшэплъым хуэдэу и сыджыр дыхьэрэну, дыщэ жьгъейуэ и цыр дыгъэм пэлыду, лэгъупыкъу пытхъахуэу зэщIэпщIыпщIэу…
Нобэ хуэдэу си нэгу щIэтщ а махуэр. Гъэмахуэт. Ди адэм сэрэ бэзэрым дыкъикIыжа къудейт. Арыххэу Iуэм сихьащ мэлым Iус естыну, псы яхуизгъэхъуэну. ИпэжыпIэкIэ, нэгъуэщIт сызыкIэлъыкIуар: къэдыгъуауэ Кыналы сеплъыну арат – джэдкъурт гъуэлъхьэжауэ, джэдыкIэ хъушэм щхьэщысым.
Арат Гюлибик и анэр. Абы и цыр дыщэплъу дахащэти, дыгъэ нэбзий къызэрытепсэу зэщIэлыдэрт, пкъынэм* зыхикухьа фIэкI умыщIэу. КIыфIыгъэр тIысыпIэ ищIауэ, Iуэм и къуапэхэм ящыщ зым къуэт жьыщIалъэм* ист ар, пащтыхь гуащэу и щхьэр Iэтарэ гупсысэ куухэм зэщIащтауэ. Бжэ блыпкъым синащ абы сызэрыIуплъэу; жейнэдыфэу къысхуплъэкIащ ар:
- Къурт! Къурт! Къурт! – жиIэу.
СыщыбгъэдэкIуатэм, джэдкъуртым и цыр къигъэбэтащ, зыкъытриIэтыкIри зиудащ.
- Кыналы, сэращ ар! Умышынэ! – соIущащэ.
КъызэдэIуэххакъым! ДжэдыкIэ хъушэм къытелъэтри, си хъуреягъыр къызэхижыхьын щIидзащ, ихъумэм сримыгъэкIуалIэу.
Сэри ар къызэрызмыгъэгубжьыным сыхэту, джэдыкIэхэм сахэплъащ. Ахэр хьэуазэм хэлът, языныкъуэхэри къэчагъэххэт. Хуэм дыдэу сыIэбэри, зым сытеIэбащ – ар хуабэт.
Джэдкъурт анэм ар зэрилъагъуу къызжьэхэлъэтащ и дамэхэр игъэдалъэу. Абдежым сыкъэшынэри Iуэм сыкъижыжащ. Къытехьауэ къыщIэкIынут, куэдрэ къыщIэукIащ Iуэм абы и къурт макъыр!
Нэху щыуэ си нэр къызэрызэтесхыу Iуэм сыжащ. Уэ, ди Тхьэ! Сыт мы слъагъур?! Кыналы и ужьым джэджьей хъушэ иту Iуэр къызэхакIухь! АпхуэдизкIэ сыгуфIати, сылъэтэнут! СеIэбыхащ, зым седэхэщIэн си гугъэу… Гугъэри гъащIэм щыщщ! Кыналы къакъэу къызжьэхэлъадэри, сригъэIусакъым.
КIыфIыгъэм си нэр есэжри, хуиту зыпэсплъыхьащ джэджьейхэр. Ди Тхьэ, сыту телъыджэт, сыту дахащэт ахэр! Лъакъуэ тхьэмбылыфэхэр, джэдыц хужь щабэм фIыцIэ тIэкIу хэпхъауэ, - бжьэхуц IэмыщIэм псэ къыIукIа нэхъей…
Iуэбжэ зэIудзамкIэ дыгъэр къыщIэпсэти, Сюрмегёз нэху зэрыщар къищIэжа нэхъей, псы зэрыхуэлIэр зыкъызигъащIэу къэджащ:
- Iииияяя! Iииияяя! Iииияяя!
Кыналы арыххэу зридзащ абы.
Дэджьейхэм, апхуэдэ макъышхуэ япэ дыдэу зэхахыу арагъэнти, я пэ гъуэжь цIыкIухэр драгъэзейри, зэрыгъэкIийуэ зэщIэхъеящ.
Зыми гу къыслъимытэ щIыкIэ, Кыналы зэрыса жьыщIалъэм сыщхьэщылъэдащ. Хьэуазэр зэхэтхъуат, джэдыкIафэр изт, а псоми зы джэдыкIэ закъуэ хэгъэпщкIуауэ хэлът. Инышхуэу, къэчауэ! Мэ-тIэ! Абы илъ джэджьейр щхьэхынэ гуэр хъунти, джэдыкIафэр къызэгуимыудыфу ешри, ижеихьауэ арагъэнущ. Сэ абы щабэу Iэ дэслъэри, IэбжьанэкIэ сетуIащ. Зигъэхъейт! Иджыри зэ сытеуIащ – къыспэджэжырт абы кIуэцIысыр. Си бзэгур ирилъэфэж пэтащ, апхуэдизкIэ сыкъэуIэбжьати! ИIэт… КъыкIуэцIыкIи сызэгъэплъыт! Ухэт?
ДжэдыкIэм сытелъэщIыхьым, сытеуIэурэ телъыджэ гуэр къэхъуащ: джэдыкIафэ къэчар зэгъуэтхъри, къыкIуэцIыкIащ щхьэхынэр – Гюлибик! Сэ апхуэдэ зэи слъэгъуатэкъыми, зэрызгъэщIэгъуэнур къысхуэмыщIэу сыкъэуIэбжьат. Си нэкIэ слъагъуу джэджьей дунейм къытехьат! Сэ хуэдэу насыпыфIэ щымыIэуи къысщыхъурт.
Гюлибик и нэр къэпщIатэкъым, и жьэри ущIа зэпытт. Езыр псыфрэ и цыр зэкIэрыпщIэжауэ. И пэмрэ лъакъуэхэмрэ тхьэмбылыфэт, и цыр хужьт фIыцIагъэ мащIэ хэпхъауэ.
Арыххэу и анэм еджэу къэIуащ:
- ПIикI – пIикI – пIикI!
Кыналы ар и тхьэкIуэмэм зэрицырхъэу шабзэшэу къэлъатэри, зыкъызидзащ. Сыщтауэ си нэкIур IэкIэ соубыд, езыр си лъакъуэ пцIанэм къоIу. Си лъэр къисхащ Iуэм. Бжэм нэс къыскIэлъыжащ губжьауэ. ТIури дыбэуэжыфыртэкъым. Сэ сышынауэ, ар къытехьауэ.
Арами, сфIэгъэщIэгъуэнт унагъуэщIэм къыщекIуэкIыр. Iуэм хэлъ щхьэгъубжэм сыIутIысхьащ адэкIи сакIэлъыплъыну.
Кыналы джэджьей кърашагъащIэр пщэфэцкIэ къищтэри, щIым игъэтIысащ. Арыххэу адрей цIыкIухэр Гюлибик къепщIэкIащ, я дэлъху цIыкIум щыгуфIыкI нэхъей зэщIэжьыуэу:
- ПIикI – пIикI – пIикI!
Сэ япэ дыдэу слъэгъуауэ арат джэджьей къызэрырашри, зыгуэрым хуэсIуэтэжыну сылIэрт. Алъандэрэ сыкъезыхуэкIа упщIэм и жэуапыр къэзгъуэтат, къищынэмыщIауэ: «Джэджьейр джэдым къилъхуркъым, атIэ, ар джэдыкIэм къыкIуэцIыкIыу арат!». А Iуэхугъуэ телъыджэр хэт жесIэжынуми сымыщIэу си гупсысэр зэбгрыжащ. Ауэрэ Алишир деж нэсащ си щхьэр – а упщIэр зэгуэр къызэзыта си ныбжьэгъум. Арат мы си нэгу щIэкIа псори зыхуэIуэтэн хуейр.
