3 Iыхьэ
- Ыхьы, - жызоIэ. – ЦIыхухэр номинхэм къатехъукIауэ уи фIэщ мэхъу. Нобэрей номинхэм сыт я лажьэр? Щхьэ ахэр цIыху мыхъурэ?
Алишир епхъухщ, удзыпэ пичри, и дзэм дэтIыхьащ, гупсысэу.
- Си къуэшым сеупщIынщи, пщэдей ныбжесIэжынщ, - жиIэри, арыххэу къыщIигъужащ: - Хэт нэхъапэ Iуэм нэмысрэ!
- Неуэ, - жысIэри, сиувыкIащ.
Сэ абы нэхърэ сынэхъыщIэми, сынэхъ жэрт.
Сыбгъэдэуващ, пибжыкIмэ, зисчыну.
- Зы… ТIууу… Щы! – арыххэу дыщIэпхъуащ.
Кхъэм нэс дызэрытемыгъакIуэу, дызэбгъурыту дыжащ. Абдеж Алишир си япэ ищащ. Къуажэм сыщыдэлъэдэжам, ар Iуэм деж щытт.
Сынэсащ, сымыбэуэжыфу. Езыр щIым щылът, щхьэгъубжэ лъахъшэ цIыкIум дэплъу. Сыбгъурыгъуэлъхьащ сэри.
Джэджьейхэр зэрилъагъуу Алишир жиIащ:
- КъыщIэдгъэгъэкI мохэр.
- Кыналы щIэтщ, Iэгъу! – здэкъым.
- Сыт-тIэ?! – и Iэр ищIри, IуэбжэмкIэ иунэтIащ си ныбжьэгъум. – НакIуэ, бжэр пIыгъынщ.
Iуэбжэр Iусхри, зыкъуэзгъэпщкIуэжащ. Алишир щIыхьащ. Дамэдазэм сыдэплъэмэ, Алишир джэджьейхэр кърехуэкI, яхэкIиеу, накъырэм ипщэу.
Кыналы гужьеяуэ къежыхь, Алишир зыкъредз, мыдрейр накъырэм йопщэ, мыувыIэу.
Джэджьейхэр япэ иту, Кыналы абыхэм яужь иту, зэкIэлъхьэпыту къыщIихуащ. Япэ дыдэу нэху зылъэгъуа джэджьей цIыкIухэр ещэнауэрт.
Си жыпым илъ булгурыр яхуиспхъащ абыхэм. ПщIантIэм джэду дэтыр къежащ арыххэу.
Джэджьейхэр апхуэдизкIэ цIыкIути, булгур налъэхэр яхуэщыпыртэкъым.
НэкIэ сызылъыхъуэр Гюлибикт, ауэ ар яхэттэкъым абыхэм. Iуэм сыщIохьэри… Слъагъур сыт?! ПлIанэпэм зэкъуиудыгъуауэ, мэкIий! СеIэбыхщ, къасщтэри, къыщIэсхащ. Кыналы гу къыслъимытэ щIыкIи езгъэувэхащ.
Ар кIийуэ щIэпхъуэри, джэджьей хъушэм хэлъэдэжащ.
А махуэм щегъэжьауэ сахэтащ джэджьейхэм, садэджэгуу. Ауэрэ Кыналыи къызэсащ, щхьэусыгъуэншэуи къызэзэуэн щигъэтащ. Гъэмахуэт, зыгъэпсэхугъуэти, сызэрыхуейм хуэдизрэ сабгъэдэст, сакIэлъыплъырт. Ауэ, тхьэмахуэ махуэ къэс пщэдджыжькIэ бэзэр дызэрыкIуэм къыхэкIыу, Гюлибик зэрызмылъагъур хуабжьу къызэфыкIырт.
Си аэм сэрэ джэд, джэдыкIэ, шху тщэти, унагъуэкIэ дызыхуэныкъуэ псори къэтщэхурти, дыкъекIуэлIэжырт. ХуэмыщIауэ дыпсэурти, зыгъэпсэхугъуэ махуэми дылажьэрт. ФщIэуэ къыщIэкIынкъым, ауэ тхьэмыщкIэхэм зыгъэпсэхугъуэ яIэкъым зэи. БэуапIэ ямыIэу мэлажьэ ахэр. Армыхъумэ, щIымахуэр пхуихынукъым, гъэтIылъыгъэ уимыIэу утехьэмэ.
Бэзэр дыщымыкIуэ махуэхэм ди адэр мэкъу еуэрт, щIыр игъэщабэрт, губгъуэджэшыр зэщIикъуэжырт. Сэ слъэкI къэзмыгъанэу сыдэIэпыкъурт абы: псы схьыт, мэкъу зэщIикъуар шыгукIэ губгъуэм къисшыжырт.
Ар лэжьыгъэ хьэлъэт, ауэ гъэщIэгъуэнт. Дылажьэу дызэбгъэдэтыху, си адэр щIым, удзхэм, къэкIыгъэхэм къысхутепсэлъыхьырт. Ар курыт еджапIэм зэи къыщыбжамыIэнурат! Гуэдзыр, хьэр, губгъуэджэшыр зэхэсцIыхукIыу сезыгъэсар си адэращ. КъищынэмыщIауэ, абы сигъэцIыхуащ удз гъэгъа дахащэхэри.
Арат си япэ егъэджакIуэр. БжэкIэ сэзыгъэщIари си адэрщ. Езыр тэмэму ирагъэджатэкъыми, сэ щIэныгъэ зэзгъэгъуэтыну схуэхъуапсэрт. Сригъаджэм имызакъуэу, кIэщI-кIэщIурэ сыкъипщытэжырт. Псом хуэмыдэу гъэбэгъуэнырт къызэхьэлъэкIыр. ИкIэм-икIэжым ари къызэхъулIащ. Ауэ, гукIэ зэгъэщIэн хуей псоми гущыкI хуэсщIат абы лъандэрэ. ЦIыхум къыгурымыIуэу гукIэ зригъэщIар щIэх дыдэ щогъупщэж. Аращ цIыхумрэ дыдыкъушымрэ зэрызэщхьэщыкIри. АтIэ, къыдогъанэ щIэныгъэри, бэзэрымкIэ догъэзэж…
Тхьэмахуэ махуэ къэс си адэм сэрэ бэзэрым дыкIуэу зэрыщытар вжесIакIэщ. Бэзэрыр езыр мыпхуэдэт: фи нэгу къыщIэвгъэхьэ губгъуэ, Iэпэ дэIупIэ имыIэу ерыскъыпхъэрэ хьэпшыпкIэ кудауэ, а псоми дыгъэ жьэражьэр къыщхьэщыту. Бэдрэжан плъыжьхэр, шыбжий удзыфэхэр, кхъужь гъуэжьышхуэхэр хьэмбрэбову. Апхуэдэ защIэт бэзэрыр – щхъуэкIэплъыкIэу, зэхэвэзэхэжьэу, зэрызехьэу.
Зым гъуджэ, Iэпщэхъу, нэмэз щыгъэ ищэрт. Адрейм – хъэуан, хъарбыз, жызум… Бэдрэжан дыхьэрэнхэр, данэ щэкI пычахуэхэр, лэгъупыкъуу зэхэлъ IэфIыкIэ. ЛъэныкъуэкIэ гъэлъэхъухэмрэ мэлхэмрэ щызэхэту, шыхэм я кIэр екIуу ухуэнауэ, жэмхэр щхьэхынэу жьэгъуашхэу, бжэн лъакъуэ псынщIэхэр, щынэхэр епхауэ.
А псори зыкIэ зэщIэжьыуэрти:
- Щабабзэу, пщтырыбзэ!
- Псоми лир зырыз и уасэщ!
- Бэдрэжа-а-а-н!
Сэри сахэуващ абыхэм:
- Джэд, джэдыкIэ, шху! – жысIэу сыкIийуэ.
ЦIыхурэ хьэпшыпрэ игуауэ машинэшхуэхэр Бинбог Iуащхьэхэм къыдэкIырт, сабэр пшэ Iуву къагъэхъейуэ.
МэкъумэшыщIэхэр бэзэрым лъэсу е шэсу къекIуалIэу арат. Хэт щэхуакIуэ, хэт иIэр ищэну.
Сэ сызыхуейр зы закъуэт –тIыгъыр псынщIэ-псынщIэу тщэуэ, къуажэм дгъэзэжыну. Гюлибик сигу къэкIат хуабжьу. Тхьэмахуэ махуэм нэху сыкъызэрекIыу, афIэкIа хэмылъу дунейр къыстеункIыфIэрт. Нэхущым дыкъэтэджырт, хьэнтхъупс дефэрти, гъуэгу дытеувэрт. Бэзэрым тшэн хуейр зэрыщыту ди анэм къигъэхьэзырт: джэдхэр зэбгрымыжын щхьэкIэ, я лъакъуэхэмкIэ зэрипхырт, матэм хьэуазэ ирилъхьэрти, абы джэдыкIэхэр зэхэмыкъутэн хуэдэу, хуэсакъыпэу хигъэзагъэрт. Шху зэрыт кхъуэщыным хъыдан къабзэ щхьэщипхэт, сабэ химыхьэн щхьэкIэ.
Хьэнтхъупсым дызэрефэу зытIэтырти, гъуэгу дытехьэрт. Ауэ абы ипэ къихуэу, Iуэм силъадэурэ Гюлибик сыIуплъэрт, сепсалъэрт. Дауи, жэуап къызитыртэкъым, ауэ, бэзэрым сыкIуэн зэрыхуейр къыгурыIуэу къысщыхъурт. Ар адакъэ дахэшхуэ хъуат. И макъыр иутIыпща къудейти, дыхьэшхэн гуэру Iуэт.
Къалэм узэрыкIуэ гъуэгум нэс лъэсу дыдэкIырти, автобусым дежьэрт. Къэст ари, цIыхухэм ямызакъуэу, джэдкъазрэ Iэщымрэ игуауэ. Дэри тIыгъыр тIыгъыу зидукIэрти, Бинбог Iуащхьэхэм дыгъэр хуиту къытепсэху дыкIуэрт. Шухэм, шыгухэм, лъэсхэм дакъыблэкIырт, сэ Гюлибик фIэкIа зыми сегупсысыртэкъым. А зырат сэ ныбжьэгъуу сиIэр. Алишир нэхъыжьти, куэдрэ дызэдэджэгуртэкъым. Си ныбжьэгъухэр хэт губгъуэм итт, хэт Iэщ игъэхъурт, хэт хьэрэ кърихуэкIырти, дызэхуэзэххэртэкъым.
Сытмэ… Зыгуэрурэ бэзэрым дынэсырт, автобусым дыкъипщыжырти, зыщIыпIэ деж дыувырти, щэхуакIуэхэм дапэплъэу дыщытт. Шэджагъуэр къызэрысу жьауапIэ гуэр къэдгъуэтырти, дедзакъэрт: бэдрэжан, жызум, кхъуей тIэкIу. Си адэм хъарбыз къыщысхуищэху къэхъурт. Ауэ, сэ псом нэхърэ бэдрэжанрэ жызумрэт нэхъыфIу слъагъур.
Илъэс Iэджэ дэкIыжауэ, курыт еджапIэм сыщIэсу къэсщIауэ щытащ эскимосхэм бэдрэжани жызуми зэрамыIэр, зэи зэрамышхар. Сэ абыхэм зыкIэ сигу ящIэгъуати! Эскимосу сыщытамэ, сыкъелыну хъунтэкым а гуауэм. КъищынэмыщIауэ, щIым и гъунэм гъащIэр къызэрыгуэкIыу, зэшыгъуэу жаIэ. Сытыт сэ абы щысщIэнур Гюлибик симыIэу?!
Джэдхэр тща нэужь, си адэм сэрэ бэзэрыр къызэхэткIухьырт, тыкуэнхэм дыщIэплъэрт, ящэр зэдгъэлъагъурт.
