Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетымрэ Ломоносов Михаил и цIэр зезыхьэ Москва къэрал университетымрэ илъэс зыбжанэ лъандэрэ шэщIауэ зэдолажьэ, нэхъапэIуэкIэ зэраухылIа зэгурыIуэныгъэхэм япкъ иткIэ. ЕджапIэ нэхъыщхьэхэм яку дэлъ зэпыщIэныгъэфIхэм я фIыгъэкIэ МКъУ-м и егъэджакIуэхэр, щIэныгъэлIхэр ди лъэпкъ университетым кърагъэблагъэурэ студентхэм лекцэ купщIафIэхэм къахуоджэ, семинар гъэщIэгъуэнхэр щрагъэкIуэкI. КъБКъУ-м и IэщIагъэлIхэри лэжьыгъэ IуэхукIэ щIэх-щIэхыурэ щохьэщIэ ди къэралым и щыхьэрым дэт еджапIэ лъэрызехьэм, я зэфIэкIхэм щыхагъахъуэу, я Iуэху еплъыкIэхэмкIэ МКъУ-м щылажьэхэм, щеджэхэм ядэгуашэу.
ЕджапIэ нэхъыщхьитIым я иужьрей зэдэлэжьэныгъэр хуэгъэпсауэ щытащ студентхэм я гъэмахуэ практикэм. Апхуэдэу МКъУ-м и биологие факультетым къэкIыгъэхэмкIэ и кафедрэм и ещанэ курсым и студент гуп иджыблагъэ ди республикэм и щIыналъэм и губгъуэхэм, мэз лъапэхэм щыIащ, абыхэм къыщыкI удз лIэужьыгъуэ хьэлэмэтхэр яджу.
Махуэ зыбжанэкIэ екIуэкIа губгъуэ практикэ лэжьыгъэхэр студентхэм зэфIахащ, я егъэджакIуэ, биологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, МКъУ-м и профессор Зернов Александр и нэIэм щIэту. Къыхэдгъэщынщи, Зерновыр Кавказым и щIыуэпсыр, къэкIыгъэхэр джынымкIэ, абыхэм ехьэлIа къэхутэныгъэ къызэрымыкIуэхэр егъэкIуэкIынымкIэ зэфIэкIышхуэ зыбгъэдэлъ къэрал еджагъэшхуэщ. Абы и щIэныгъэ унафэм щIэту кандидат, доктор диссертацэ куэд гъэхьэзыра хъуащ, ехъулIэныгъэкIи пхагъэкIащ. Иджырейуэ еджагъэшхуэр зи пашэ студентхэми набдзэгубдзаплъэу зыщаплъыхьащ икIи зрихьэлIэ удз лIэужьыгъуэхэр джынымкIэ къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр гъэзэщIэным зыхуагъэхьэзыращ.
ЖыпIэнурамэ, студентхэм гъэщIэгъуэн икIи хьэлэмэт къащыхъуащ ди республикэм и щIыуэпс телъыджэм и зэхэлъыкIэр, абы щалъэгъуа, зыщрихьэлIа къэкIыгъэхэм ящыщ куэди гъэлъэгъуапхъэу къызэдащтащ. Биолог хъуну зызыгъэхьэзыр щIалэгъуалэр щыIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Шэрэдж, Iуащхьэмахуэ районхэм, Кавказ Ищхъэрэм и къэкIыгъэ дунейм и щIыуэпс хъугъуэфIыгъуэ нэхъыщхьэу къалъытэхэм хиубыдэ щIыпIэхэм,
Апхуэдэ губгъуэ лэжьыгъэхэм къадэкIуэу, МКъУ-м и студентхэр яхуэзащ КъБКъУ-м и унафэщIхэм, абы и биологие къудамэм и IэщIагъэлIхэм, профессорхэм, студентхэм. Москва къикIа зи щIалэгъуэхэм хьэлэмэт ящыхъуащ ди университетым илъэс куэд лъандэрэ щылажьэ Ботаникэ хадэм я нэгу щыщIэкIахэр, псом хуэмыдэу зи бжыгъэкIэ мащIэ, кIуэдыжынкIэ шынагъуэ щыIэ къэкIыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр. Абыхэм папщIэ зэIущIэ щхьэхуэ къыщызэрагъэпэщащ КъБКъУ-м Химиемрэ биологиемкIэ и институтым и «Гербарная» егъэджэныгъэ-щIэныгъэ лабораторэм.
Къыхэдгъэщынщи, МКъУ-м и студентхэр зрагъэблэгъа а лабораторэ цIэрыIуэр илъэс куэд ипэкIэ къызэригъэпэщауэ щытащ нобэ абы зи цIэр зэрихьэ лъэпкъ еджагъэшхуэ, биолог лъэщ Слъон Лудин. Ди студентхэм я практикэ базэ нэхъыщхьэр, Ботаникэ хадэм хуэдэу, къэкIыгъэ хьэлэмэт куэд щызэхуэхьэса, абыхэм ехьэлIа къэхутэныгъэхэр щрагъэкIуэкI, щIэныгъэщIэхэр, къэхутэныгъэхэр къыщызэщIакъуэж IэнатIэщ. Ди республикэм узыщрихьэлIэ къэкIыгъэхэр джыныр, абыхэм я мыхьэнэр къэхутэныр зи мураду МКъУ-м къикIа студентхэм хуабжьу дихьэхыу щыгъуазэ зыхуащIащ лабораторэм щекIуэкI лэжьыгъэхэм. «Гербарная» егъэджэныгъэ-щIэныгъэ лабораторэр Къэбэрдей-Балъкъэрым и мызакъуэу, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэми, Урысей Ипщэми я къэкIыгъэ хъумапIэ нэхъ инщ. Ар хагъэхьащ а унэтIыныгъэмкIэ щыIэ дунейпсо реестрым, «Къэбэрдей-Балъкъэрым и ЩIэныгъэ Гербарий» (KBNG) фIэщыгъэр иIэу.
А псоми щыгъуазэ яхуэхъуарэ ди щIыналъэм и щIыуэпс хъугъуэфIыгъуэми хуиту хэплъауэ махуэхэр ирагъэкIуэкIащ профессор Зерновми абы и унафэм щIэт студентхэми. Лэжьыгъэхэр зэрыхуейуэ зэфIахауэ гъуэгу щытеувэжым, абыхэм фIыщIэ ин къыхуащIащ КъБКъУ-м и IэщIагъэлIхэм, къызытекIухьа щIэныгъэ-къэхутэныгъэ Iуэхум епха я мурадхэр къайхъулIэнымкIэ сэбэпышхуэ къазэрыхуэхъуам щхьэкIэ, къраха хьэщIагъэ екIумрэ я нэгуи зэрызрагъэужьам папщIэ. ЛъэныкъуитIми щыгуфIыкIыу жаIащ я зэдэлэжьэныгъэм, зэпыщIэныгъэхэм адэкIи заужьмэ зэрагуапэр.
КЪАРДЭН Маритэ.
