Зэкъуэшхэм я псэукIэр

ЗэкъуэшитI щыIэт, зэрыс лъапсэкIэ зэхуэщхьэхуэу, зэгъунэгъущэуи щымыту. А тIур зэгъусэу къэзымыцIыху гуп яхыхьамэ, нэхъыжьыфэ къызытеуа нэхъыщIэм и Iэр япэу къаубыдырт. Ар сытым дежи нэхъыщIэм и жагъуэ хъурт, езы нэхъыжьми ар и гуапэ зэрыхъу щыIэтэкъым. 

Ауэрэ зэманыфI дэкIауэ, нэхъыжьым и щхьэгъусэм зыхуигъэзащ, и къуэшым и щыIэкIэ-псэукIэм зыгуэр зэрыдигъуэр, и теплъэр зэрымыщIагъуэр къыхигъэщу. Нысэми, ар щызэхихым:

- АтIэ, ар къызыхэкIыр къэтщIэн папщIэ, мызэкIэ сэ къызэдаIуи, сигу къэкIам иригъуазэт! – къыжреIэ. ЛIыми, и акъыл ирикъу къыщIэкIынти:

- ШынэхъыщIэм хуэщхьэпэнумэ, сригъуазэ къызогъанэри, зэрыжыпIэу сщIынщ. ЛIым я нэхъ зызыгъэщIагъуэхэми яхэткъым зи цIыкIугъуэм бзылъхугъэм зэкIуэцIимыпхарэ е анэм игъэныщкIуа зыIумыхуарэ. ЦIыхубз губзыгъэм чэнджэщ епхьэлIэным, къуиIуэтылIэм уедэIуэным емыкIу хэлъу сыбжыркъыми, къыжыIэ Iуэхур зэрызэхэдгъэкIыну къэплъытэр.

- Я деж узэрыдыхьэ зэзэмызэмкIэ, зыкъызэрыпхуищI тIэкIумкIэ къэщIэгъуейщ уи нысэм цIыхугъэрэ кIуэрабгъуу бгъэдэлъыр. Зэшхэр махуэ бжыгъэкIэ гъуэгу фызэдытехьи, къыщывгъэзэжкIэ жэщыр хэкIуэтауэ зыкъревгъэхьэлIэж. АдэкIэ пщIэнури бжесIэнщ!

- Ирехъу апхуэдэу, си тIасэ, зекIуэ дыщIежьэни щыIэщ! – иретыж жэуап и щхьэгъусэми, зэшитIыр гъуэгу зэдытохьэ.

МахуищкIэ къотри, къокIуэлIэж, жэщыбг дыдэ хъуауэ. Арыххэуи, щхьэж и лъапсэ йокIуэлIэж. 

- КIэлъыкIуэу къыджепIэну уи гугъам къыпыщэт, уи япэрей лъэIур дгъэзэщIащи! – жреIэ и щхьэгъусэм.

- ТIэкIу зыгъэпсэхуи, сэ укъэсIэтыжынщ! – къыпедзыж и фызми, лIы езэшар егъэгъуэлъыж.

Зызыгъэпсэхужа лIыр къегъэтэджыжри: 

- ЗыкъызэщIэкъуи, уи къуэш нэхъыщIэм деж кIуэ. ЕупщI, зимыгъэгувэу аргуэру гъуэгу ныбдытехьэфынумэ. И Iуэху зытетыр зэгъащIи, къыбжиIэри зэхэпхынщ! – егъэIущри, и лIыр дегъэкI. 

Шынэхъыжьыр здэкIуам нэхущым нэсати, узыгъэкIылынт ар зрихьэлIар: и къуэш нэхъыщIэр икIи мыгъуэлъыжауэ, къызэрытрэ мэжэлIауэ зэщIэбыуэ Iэщым якIэрыщIат, ебзыр зэщIикъуэжу, уеблэмэ и уанэшми уанэр зэрытемыхат, езы лIыри и унэ къызэрихьэжрэ шхатэкъым. А псори къызыфIэмыIуэху, лIы къэкIуэжар ауи къизымыдза и фызыр жейрт. 

Ар зылъэгъуа нэхъыжьым сытхэр жиIэжынт? Зы псалъи къыфIимыгъэкIыу, нэхъыщIэм дэуври, илэжьыр диухыху зыщIигъэкъуащ, шыри зыхуей хуагъэзащ, езыхэми затхьэщIыжри, нэхъыжьыр къежьэжыну щыхуежьэм: 

- Ди ерыскъы пIумыхуауэ, ар дауэ, зиунагъуэрэ? КъыщIэбгъэзами и гугъу къысхуэпщIакъым! – жеIэ нэхъыщIэм. 

- А сыбгъэлъэгъуар къызэфIэувэу шхын ипщэфIыху сыпэплъэну зэман сиIэкъым. СыкъыщIэкIуар мызэкIэ Iуэхукъым, уи гъуэлъыпIэм унэсыжыфарэт! Иджы зыгъэпсэху! – жреIэри, нэхъыжьым къегъэзэж, и гур икIыпауэ. Къызэрыдыхьэжу, гу зылъитахэр и фызым хуеIуэтэж.

- ЗэхэпщIыкIа иджы уи шынэхъыщIэм нэхъыжьыфэ къыщIытеуар? Уэ дапхуэдизрэ укъэмытами, дэнэ ущымыIами, уи мамыщи Iэмыщи зехьауэ, уи шхыныр хьэзыру, псы хуабэри жьэгум пэрыту укърохьэлIэж, сэри сыныппэплъэу сыщысу. Уеблэмэ, уезэшауэ укъыщыдыхьэжкIэ, уи уанэш къудейм селIалIэу апхуэдэщ. Пэжкъэ?

 - Хэбдзыну зы псалъэ хэткъым!

 - АтIэ ахэр псори уи закъуэ блэжьын хуей хъуатэмэ, сытут укъызэрыщIидзынур? Сэри, зэрыплъэкIкIэ, зыкъысщIыбогъакъуэри, аращ си фэри щIэмыкIуэдыр. Дэтхэнэри дызыхуосакъыж, зэхудогъэкIуатэри, аращ псоми я нэхъыщхьэр. Нысэгъур бынкъым-Iуэхукъым, зыхуэгъэхъеижкъым. Махуэ псом зэ нэхъ мыхъуми щымыпщафIэр нэхъыбэщ. Абы дэпсэури псэкIуэдкъэ? ИтIанэми зыIурамылъхьэжкъэ? СызэрыцIыхубзу, а си пщыкъуэм сыхуэдамэ, тхьэмахуэр и пIалъэт апхуэдэ унэгуащэм. Быныншэ-къуэпсыншэу къонэ. Абы нэхъ тхьэмыщкIагъэ щыIэ? 

- А псори си гуапэу бдэсщтэнт, ауэ нэчыхь къутэжыныр Iуэхушхуэщ. Нысэр гъэукIытамэ, фIыуэ егиямэ, дауэ хъунт?

- Уи нысэм хуэдэкъым укIытэри гиери зыхэзагъэр. Иужь уимыхьэ, щхьэгъэпцIэж Iуэхущ.

- АтIэ, уэ дауэ пщIынт?

- Модэ мо къуажэм Iущагъэшхуэ зыбгъэдэлъ лIыжь Iущ дэсщ. Абы деж уи шынэхъыщIэр уэзгъэшэнти, и чэнджэщ къывэзгъэIыхынт. 

- Ирехъу апхуэдэу! Си къуэш нэхъыщIэм уи дэлъхум хуэдэу ухущытщи, хуабжьу сыпхуэарэзыщ! – иретыж жэуапри, зэшхэр лIыжьым деж макIуэ. 

ЛIыжьым, щIыхуэкIуар жраIэн зэрыщIадзэу, къыгуроIуэ я Iуэху зыIутри:

- Уа, си щIалэхэ! Гугъу сызэрыдехьи щымыIэу, зыхэсщIащ фызыхэтыр. НэхъыщIэм нэхъыжьыфэ къытезыгъауэр фыз мыкIуэмытэрщ. Ар уэри нысэ, модрейми щхьэгъусэ фхуэхъунукъыми, фыщIелIэлIэжын щыIэкъым. ИкIи ивмыгъэкIыж. Ар зи щытыкIэм къипсэужыни щыIэкъым, щхьэхыныр куууэ зи Iэпкълъэпкъ хыхьам сыт къигъэщIэжын? Уи псэукIэ-щыIэкIэм, шынэхъыщIэ, хуит уещI щхьэгъусэ етIуанэ бгъуэтыжыну. Сыту жытIэмэ, уи унэм щIэсым щхьэгъусэкIи уеджэ хъужынукъым, нэчыхь зэхувиIэ пэтми. ЩымыбынкIэ, и лIыр щызэримыхьэкIэ, пIэщхьагъ щыдимыгуэшкIэ, сытым щхьэкIи апхуэдэм щхьэгъусэкIи уеджэжын?

- АтIэ сытыр ди Iэмал, ди адэ?

- Модэ мо къуажэм си ныбжьэгъужь дэсщ. Абы и щIалэм пхъу иIэщ, зи ишэгъуэрэ щIэупщIи иIэу. Сэ фыхуэзгъэкIуауэ жефIэмэ, дахэу къыфIущIэнщ. КIэщIу къыхэзгъэщынщи, фи насып хуэкIуэмэ, фи гъащIэ кIэныр къивудауэ фыбж! Фи Iуэху дахэ ухъу! – къажреIэри, къеутIыпщыж зэкъуэшитIыр лIыжьым, гугъэ гуэрхэр къаритыжауэ.

Куэдрэ иужь ита, мащIэрэ елIэлIа? Сытми, а хъыджэбзыр къашэ. Нысашэ джэгур иращIэкIри, зэдэпсэун щIадзэ. 

И япэ фызыр, хьэгъуэлIыгъуэр блэкIыху, «сыт фщIэр?» е «сыт сэ си унафэр?» - жиIэу, зы псалъи къыжьэдэкIакъым. ЛIыжь губзыгъэми къызэрыхигъэщауэ, и щхьэхынагъэм дэкIуэдыжащ… 

Мыдрей цIыхубз цIыкIум, и Iэщхьэлъащхьэр дэхьеяуэ, псэун иригъажьэри, илъэс нэхъ дэмыкIыу и щхьэгъусэм, и фэр къихьэжри, нэхъыщIафи къытеуэжат. Езы цIыкIуми, Тхьэр къахуэупсати, щIалэ цIыкIу игъуэтащ. Бзылъхугъэм ухуэгъэунэнущ икIи ухуэгъэунэхъунущ.