Щэнхабзэ

ЛIыгъэм и макъамэ

Хъыбарыжьхэр (абыхэм тхыдэжькIи еджэу урохьэлIэ) IуэрыIуатэм и зы жанру зэрыщытым шэч хэлъкъым; лIэщIыгъуэ Iэджэм къыкIуэцIрыкIащ абыхэм я нэхъыбапIэр, ди лъэпкъымрэ ди лъахэмрэ я нэгу щIэкIа бэнэныгъэм, гугъуехьхэм, псэзэпылъхьэпIэ дакъикъэхэм я тхыдэ пэлъытэу. УапкърыплъыхьыIуэмэ, дэтхэнэ хъыбарыжьми къыхэбгъуэтэнущ зэгуэр дунейм тета цIыху гуэрым и лъэужь. Пэжщ, зэман кIыхьым а хъыбарым таурыхъ теплъэ щритри мащIэкъым, итIани абы и купщIэр къызэтонэ, иужькIэ сыт хуэдэ зэхъуэкIыныгъэ халъхьэми. Аращ адыгэ хъыбарыжьхэм я нэщэнэ нэхъыщхьэр - тхыдэм и пэжыпIэкIэ зэрыгъэнщIарщ.

Лъэпкъ щэнхабзэм зезыгъэужьа Гъуэт Хъусин къызэралъхурэ илъэс 85-рэ ирокъу

УэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Гъуэт Хъусин псэужамэ, и ныбжьыр илъэс 85-рэ ирикъунут. Илъэситху хъуащ ар къызэрытхэмытыжрэ, ауэ Къэрэшей-Шэрджэс, Адыгей, Къэбэрдей-Балъкъэр республикэхэм щыпсэу лъэпкъ интеллигенцэм, адыгэм щыщу абы и гуащIэм щыгъуазэ дэтхэнэми и гум ихуркъым щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа лIы бэлыхьыр. 

Адыгэ литературэм и зэхэублакIуэ

Къэбэрдей литературэр зэфIэувэным хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа тхакIуэщ ЩоджэнцIыкIу Алий. Абы и IэдакъэщIэкIхэрщ лъэпкъ литературэр гъуэгуанэщIэ тезыгъэувари зыужьыныгъэм хуэзышари. УсакIуэ гъуэзэджэр зымыцIыху, абы и тхыгъэхэм щымыгъуазэ яхэтын хуейкъым ар къызыхэкIахэми. КъищынэмыщIауэ, ЩоджэнцIыкIум и зэфIэкIыр, и гуащIэр зыхуэдэм щыгъуазэщ нэгъуэщI лъэпкъхэм къыхэкIахэри. Абы и щыхьэтщ  Алий теухуауэ цIыху щэджащэхэм жаIауэ тхыдэм къыхэнахэр.

Зи лъагъуэ хэзышыжа композитор

КъБР-м и цIыхубэ артист, Урысей Федерацэмрэ Санкт-Петербургрэ я Композиторхэм я зэгухьэныгъэхэм хэт, композитор, пианист, дуней псом и цIыху цIэрыIуэхэм ядэлажьэ Къэбэрдокъуэ Мурат лъэпкъыр дызэрыгушхуэхэм ящыщщ.

Гъуазджэм зэрыдрагъэхьэх Iэмал

«Гардарика Кавказа» арт-фестивалым хыхьэу, Санкт-Петербург къикIа хьэщIэхэм КъБР-м и Лъэпкъ музейм мы махуэхэм щрагъэкIуэкI лекцэхэр, зэхыхьэхэр, мастер-классхэр, пшыхь щIэщыгъуэхэр.

Къыпхуэмыгъуам и хьэлъагъыр

ЦIыхуфIхэм ятеухуа хъыбархэр сыт хуэдэ зэманми щхьэпэщ. Ахэрщ гум къэкI фIым укIэлъыкIуэну утезыгъэгушхуэр. Уи фIэщу узыхущIегъуэжа щыуагъэр зэрыбгъэзэкIуэжын Iэмал къозытри ахэрщ.

Зэгуэрым Динар и къуэ Малик щIэныгъэлIышхуэм и гъунэгъум и псэр зэрыхэкIыр къыжраIати, абы и деж екIуэкIащ. И псэм еджэу телъ лIым бэлыхьышхуэ зэригъэвыр и нэкIум къищырт.

- Сыт ухуэдэ? - щабэу еупщIащ абы Алыхьыр арэзы зыхуэхъун Динар.

- IуащхьэшхуитI, тIури мафIэм къыхэщIыкIауэ, си пащхьэ кърагъэуващ, тIуми сыдэкIуеин хуейуэ сыхагъэзыхь, - къритащ гъунэгъум жэуап.

Тхыдэм щыхьэт хуэхъу уэрэдыжьхэр

 Къэбэрдейр къыщежьахэм ящыщщ «Андемыркъан и уэрэдыр». Иджы абы къэбэрдей уэрэдкIэ деджэ хъунущ, сыту жыпIэмэ «Къэбэрдей» цIэр Андемыркъан и уэрэдым къыхощ: «КъэбэрдеищIым Андемыркъан щызоуэ» жеIэ уэрэдым.

Бахъшысэрей зекIуэм къикIыжа нэужь, Талъостэн лIэри абы и шынэхъыщIэ Беслъэн ПцIапцIэ теуващ. 1532 гъэм Беслъэн Астрахъан зекIуэр къызэригъэпэщащ. Абы кIуа шуудзэм Индыл и икIыпIэр къахуэзыхутар, куэдым зэрыжаIэмкIэ, Андемыркъанщ. Беслъэн и Астрахъан зекIуэм уэрэд траусыхьакъым, траусыхьами, ди деж къэсакъым.

Макъамэ гъуазджэр зыгъэбея

 

ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмэ театрым щIышылэм и 30-м фэеплъ пшыхь щекIуэкIащ. Ар къызэрагъэпэщащ УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и цӀыхубэ артист,  КъБР-м и Къэрал саугъэтым и лауреат, адыгэ макъамэ гъуазджэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэм ящыщ, этномузыковед телъыджэ, уэрэджыӀакӀуэ цӀэрыӀуэ Бэрэгъун Владимир къыщалъхуа махуэм ирихьэлIэу.

Лъэныкъуэ куэду зэтопщIыкI

Лъэпкъ балладэм иIэ щхьэхуэныгъэхэм теухуа тхыгъэ купщIафIэ иIэщ филолологие щIэныгъэхэмкIэ кандидат Къэжэр Иннэ. Абы и лэжьыгъэм щыщ зы Iыхьэ, тхакIуэхэу Къагъырмэс Борисрэ Бицу Анатолэрэ я IэдакъэщIэкIхэр и тегъэщIапIэу итхам фыщыдогъэгъуазэ.

«Балладэ жанрым и тхыдэ гъуэгуанэм уриплъэжмэ, къыжыIэн хуейщ псом япэу ар уэрэду (къызэрыфэ макъамэу) къызэрежьар. Арагъэнщ иджырей языныкъуэ лъэпкъ балладэхэм макъамэр образ хэха щIахуэхъур. Апхуэдэщ, псалъэм папщIэ, Къагъырмэс Борис «Паганини» зыфIища и балладэр.

ЛIыхъужьыгъэмрэ уэрэдыжьхэмрэ

Къэбэрдей тхыдэр къэзыIуэтэж тхыдэ-лIыхъужь уэрэдхэм я гъэпсыкIэм дытепсэлъыхьын и пэ къихуэу, щIыпIэм щыпсэуа адыгэхэм я тхыдэм къыщыхъуа зэхъуэкIыныгъэм кIэщIу датемыпсэлъыхьмэ, тхыдэ-лIыхъужь уэрэдхэр къызэрежьауэ щытар гурыIуэгъуэ хъунукъым.

Страницы

Подписка на RSS - Щэнхабзэ